Thiết lập BIOS lần đầu cho PC mới lắp: các mục cần kiểm tra

Lắp xong PC, bấm nút nguồn thấy máy lên hình là một cột mốc đáng mừng. Nhưng trước khi cài Windows, bạn nên dành 10 phút vào BIOS để kiểm tra mọi linh kiện được nhận đúng và bật vài thiết lập quan trọng.

BIOS (hay UEFI trên mainboard đời mới) là phần mềm nằm trong mainboard, điều khiển phần cứng trước khi hệ điều hành chạy. Giao diện mỗi hãng khác nhau, nhưng các mục cần xem thì giống nhau.

Cách vào BIOS

1. Bật máy (hoặc khởi động lại).
2. Ngay khi màn hình đen có logo mainboard, nhấn liên tục phím Delete (Del). Một số bo mạch dùng F2.
3. Màn hình BIOS hiện ra. Nếu không vào được, hãy thử tắt máy và làm lại, nhấn phím sớm hơn.

Mainboard mới thường mở giao diện EZ Mode (Chế độ dễ) có tóm tắt thông tin. Nhấn F7 hoặc chọn Advanced Mode (Chế độ nâng cao) để xem đầy đủ. Phím có thể khác tùy hãng, hãy xem gợi ý ở cuối màn hình BIOS.

Bước 1: Kiểm tra máy nhận đủ linh kiện

Ở màn hình đầu tiên, hãy đối chiếu:

• CPU: tên và tốc độ đúng với con bạn mua. Nếu hiện sai hoặc không nhận, BIOS có thể quá cũ so với CPU (xem bài BIOS Flashback).
• RAM: tổng dung lượng và số thanh. Mua 2 thanh 16GB mà chỉ thấy 16GB thì kiểm tra lại cắm đúng khe, đúng cách. Xem dual channel và cách lắp RAM đúng khe.
• Ổ SSD, HDD: vào mục Storage Information hoặc tương tự xem ổ đã được liệt kê chưa.

Nếu thiếu linh kiện, tắt máy, rút điện, cắm lại cho chắc rồi vào lại.

Bước 2: Bật XMP hoặc EXPO cho RAM

Mặc định, RAM thường chạy ở tốc độ cơ bản thấp hơn nhiều so với tốc độ ghi trên thanh RAM. Cần bật hồ sơ ép xung an toàn do nhà sản xuất cài sẵn.

1. Tìm mục XMP (nền tảng Intel) hoặc EXPO (nền tảng AMD), đôi khi tên là D.O.C.P. hoặc A-XMP tùy hãng.
2. Chọn Profile 1 hoặc Enabled.
3. Kiểm tra tốc độ RAM hiển thị đã tăng lên theo thông số trên thanh RAM.

Chi tiết xem bài cách bật XMP, EXPO để RAM chạy đúng tốc độ.

Bước 3: Đặt chế độ khởi động UEFI

Windows 11 yêu cầu máy khởi động ở chế độ UEFI.

1. Vào mục Boot (Khởi động).
2. Nếu có mục CSM (Compatibility Support Module), hãy đặt Disabled (Tắt) để dùng UEFI thuần.
3. Kiểm tra Boot Option #1 (thứ tự ưu tiên khởi động). Khi cài Windows bằng USB, đặt USB lên đầu, hoặc dùng Boot Menu (thường nhấn F8 hoặc F11/F12 lúc khởi động) để chọn tạm USB.

Sau khi cài Windows xong, đưa ổ SSD chứa Windows lên đầu để máy khởi động đúng.

Bước 4: Kiểm tra TPM và Secure Boot (cho Windows 11)

Windows 11 yêu cầu TPM 2.0 và thường khuyến nghị bật Secure Boot.

1. Tìm mục TPM: trên nền tảng AMD tên là fTPM hoặc AMD fTPM, trên Intel là PTT (Platform Trust Technology). Đặt Enabled.
2. Vào mục Secure Boot, đặt Enabled. Có hãng yêu cầu chọn kiểu khóa là Standard hoặc Windows UEFI mode.
3. Một số bo mạch phải tắt CSM trước thì Secure Boot mới cho bật.

Giải thích rõ hơn ở bài cấu hình tối thiểu cài Windows 11 và TPM 2.0 là gì.

Bước 5: Kiểm tra nhiệt độ và quạt

1. Vào mục Monitor hoặc Hardware Monitor (Giám sát phần cứng).
2. Xem nhiệt độ CPU lúc nghỉ, thường chỉ ở mức thấp. Nếu cao bất thường ngay khi vừa mở máy, có thể tản nhiệt chưa gắn chặt, hoặc quên tra keo.
3. Xem tốc độ quạt CPU và quạt case có số vòng quay, không phải 0.

Lỗi quạt CPU không được nhận là lỗi CPU fan error khi khởi động. Khi muốn kỹ hơn về nhiệt độ, xem nhiệt độ CPU bao nhiêu là an toàn.

Bước 6: Chỉnh ngày giờ và các thiết lập cơ bản

• Chỉnh System Date và Time (Ngày giờ hệ thống) cho đúng. Ngày giờ sai có thể gây lỗi chứng chỉ khi vào web.
• Resizable BAR (ReBAR) / Above 4G Decoding: nhiều bo mạch có thể bật cho card đồ họa đời mới. Chỉ bật nếu bạn có card hỗ trợ, và nếu máy chạy ổn khi bật. Đây không phải mục bắt buộc.
• Fast Boot: nên để mặc định, chỉ tắt nếu gặp vấn đề không vào được BIOS.

Bước 7: Lưu và thoát

1. Nhấn F10 hoặc vào mục Exit (Thoát).
2. Chọn Save Changes & Reset (Lưu thay đổi và khởi động lại).
3. Xác nhận Yes.

Máy sẽ khởi động lại. Giờ bạn đã sẵn sàng cài Windows 11 bằng USB hoặc xem thêm cách cài Windows cho PC vừa lắp ráp.

Khi gặp sự cố trong BIOS

• Chỉnh sai và máy không lên hình: tắt máy, tháo nguồn, dùng jumper Clear CMOS hoặc tháo pin CMOS vài phút để đặt lại BIOS (xem sách hướng dẫn mainboard).
• Máy cứ vào BIOS mỗi lần khởi động: xem máy tính vào thẳng BIOS mỗi khi bật.
• Đèn báo lỗi trên bo mạch sáng: xem đèn báo lỗi trên mainboard sáng đỏ.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu bạn đặt linh kiện qua công cụ Build PC của cửa hàng để kiểm tra tương thích, hoặc cần kỹ thuật viên lắp ráp, cài đặt và kiểm tra PC giúp, cứ mang máy tới cửa hàng hoặc liên hệ. Việc kiểm tra bước đầu được báo trước, không phát sinh bất ngờ.