Cách kiểm tra chương trình khởi động cùng Windows đáng ngờ

Mã độc, phần mềm quảng cáo hay công cụ theo dõi thường có chung một mục tiêu: tự chạy mỗi lần bạn bật máy mà không cần hỏi. Vì vậy kiểm tra danh sách chương trình khởi động cùng Windows là cách nhanh để phát hiện thứ gì đó không thuộc về máy của bạn.

Bài này hướng dẫn xem danh sách bằng các công cụ có sẵn của Windows 11, cách đánh giá mục nào đáng ngờ và cách tắt an toàn. Bạn không cần cài thêm phần mềm nào.

Vì sao cần kiểm tra mục khởi động

Phần lớn chương trình khởi động là bình thường: ứng dụng diệt virus, driver âm thanh, Zalo, OneDrive... Nhưng danh sách này cũng là nơi mã độc ưa thích vì chỉ cần nằm ở đây là được chạy lại sau mỗi lần khởi động lại máy, kể cả khi bạn đã đóng nó.

Một số dấu hiệu khiến bạn nên kiểm tra:

• Máy bật lên chậm bất thường, quạt chạy mạnh khi chưa mở gì.
• Trình duyệt tự đổi trang chủ, hiện quảng cáo lạ.
• Cửa sổ lạ nhấp nháy lúc đăng nhập.
• Mạng bị tải nhiều dù bạn không làm gì.

Nếu máy khởi động chậm mà không có dấu hiệu lạ, bạn có thể tham khảo cách tăng tốc khởi động Windows.

Cách 1: Xem bằng Task Manager

1. Nhấn Ctrl + Shift + Esc để mở Task Manager (Trình quản lý tác vụ).
2. Ở thanh bên trái chọn Startup apps (Ứng dụng khởi động). Trên Windows 10, đây là thẻ Startup (Khởi động).
3. Nhìn các cột Name (Tên), Publisher (Nhà phát hành), Status (Trạng thái) và Startup impact (Mức ảnh hưởng khi khởi động).
4. Nhấp chuột phải vào mục nghi ngờ, chọn Open file location (Mở vị trí tệp) để xem chương trình nằm ở thư mục nào.

Nếu cột nhà phát hành để trống hoặc ghi một cái tên bạn chưa từng nghe, hãy xem kỹ hơn trước khi kết luận.

Cách 2: Xem trong Cài đặt

1. Mở Settings (Cài đặt) bằng Windows + I.
2. Chọn Apps (Ứng dụng) > Startup (Khởi động).
3. Danh sách hiện kèm công tắc bật/tắt cho từng ứng dụng, có sắp xếp theo tên hoặc mức ảnh hưởng.

Cách này tiện cho người mới vì giao diện đơn giản, mỗi ứng dụng có một nút bật tắt rõ ràng.

Cách 3: Kiểm tra tác vụ ẩn trong Task Scheduler

Một số chương trình không nằm trong danh sách khởi động thông thường mà dùng tác vụ được lên lịch để chạy lại.

1. Nhấn Windows + R, gõ taskschd.msc rồi nhấn Enter để mở Task Scheduler (Trình lập lịch tác vụ).
2. Chọn Task Scheduler Library (Thư viện trình lập lịch tác vụ) ở cột trái.
3. Xem danh sách ở khung giữa, chú ý các tác vụ có tên lạ, chạy mỗi vài phút hoặc khi đăng nhập.
4. Nhấp vào tác vụ, mở thẻ Actions (Hành động) ở phía dưới để xem nó chạy tệp nào.

Làm sao biết một mục là đáng ngờ

Hãy tự hỏi các câu sau:

• Bạn có nhớ đã cài chương trình này không?
• Tên có giống một ứng dụng quen thuộc nhưng sai chính tả, ví dụ gần giống tên của Windows nhưng khác một chữ?
• Đường dẫn tệp nằm ở đâu? Phần mềm thật thường ở C:\Program Files hoặc C:\Program Files (x86). Tệp chạy từ thư mục Temp, AppData hay Downloads với tên ngẫu nhiên thì đáng nghi hơn.
• Có chữ ký số của nhà phát hành không? Nhấp chuột phải vào tệp, chọn Properties (Thuộc tính) và xem thẻ Digital Signatures (Chữ ký số). Thiếu chữ ký không có nghĩa chắc chắn là độc hại, nhưng là điểm cần cân nhắc.

Khi vẫn chưa chắc, bạn có thể tìm tên tệp trên trang hỗ trợ chính thức của hãng được ghi ở cột nhà phát hành. Đừng tải công cụ làm sạch từ trang lạ vì đó có thể chính là mã độc.

Tắt hoặc gỡ mục đáng ngờ đúng cách

1. Trong Task Manager, nhấp chuột phải vào mục đáng ngờ rồi chọn Disable (Vô hiệu hóa).
2. Vào Settings > Apps > Installed apps (Ứng dụng đã cài đặt), tìm chương trình đó và chọn Uninstall (Gỡ cài đặt) nếu bạn không dùng.
3. Khởi động lại máy và quan sát xem mục đó có tự xuất hiện lại không.
4. Mở Windows Security (Bảo mật Windows) > Virus & threat protection (Bảo vệ khỏi virus và mối đe dọa) và chạy Full scan (Quét toàn bộ) để chắc chắn máy sạch.

Xem thêm cách xem toàn bộ phần mềm trong máy ở bài cách xem danh sách phần mềm đã cài trên máy.

Khi nào nên dừng lại và nhờ kỹ thuật viên

Hãy dừng tự xử lý nếu mục khởi động tự xuất hiện lại sau khi bạn đã xóa, máy mở ra quảng cáo liên tục, hoặc bạn thấy tài khoản ngân hàng, mạng xã hội có đăng nhập lạ. Lúc này nên đổi mật khẩu từ một thiết bị khác sạch, bật xác thực hai lớp và để kỹ thuật viên kiểm tra sâu hơn. Với máy chứa dữ liệu quan trọng, hãy sao lưu trước, xem cách sao lưu dữ liệu máy tính an toàn.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu bạn không chắc một chương trình có an toàn hay không, đừng vội xóa. Hãy mang máy tới Cường Tech ở 476 Đường CMT8, Thái Nguyên để kiểm tra miễn phí, hoặc xem trang sửa chữa và gọi hotline/Zalo 0943.847.333 để được tư vấn trước.