Cách kiểm tra phần mềm đã cài có đang thu thập dữ liệu của bạn

Nhiều phần mềm xin quyền nhiều hơn mức cần thiết: một ứng dụng chỉnh ảnh đòi truy cập micro, một công cụ nhỏ liên tục gửi dữ liệu ra mạng. Không phải cái nào cũng có ý xấu, nhưng bạn có quyền biết phần mềm trên máy đang làm gì. Rất may Windows 11 có sẵn đủ công cụ để kiểm tra mà không cần cài thêm gì.

Cần nói thẳng một điều: các công cụ này cho thấy phần mềm đang dùng quyền gì và gửi bao nhiêu dữ liệu, nhưng không cho biết nội dung cụ thể được gửi đi. Vì vậy hãy kết hợp nhiều cách và đọc chính sách quyền riêng tư của phần mềm.

Bước 1: Xem phần mềm nào được cấp quyền gì

1. Mở Settings (Cài đặt) bằng Windows + I.
2. Chọn Privacy & security (Quyền riêng tư và bảo mật).
3. Kéo xuống phần App permissions (Quyền ứng dụng), mở lần lượt Location (Vị trí), Camera, Microphone, Contacts (Danh bạ).
4. Ở mỗi mục, xem danh sách ứng dụng đang được bật. Tắt công tắc của ứng dụng không cần thiết.
5. Trong Camera, Microphone, Location, chọn Recent activity (Hoạt động gần đây) (tên mục tùy bản Windows) để xem ứng dụng nào vừa dùng quyền đó.

Ví dụ: một trò chơi giải đố đơn giản mà lại truy cập micro và vị trí, đó là dấu hiệu nên cân nhắc gỡ hoặc tắt quyền.

Bước 2: Xem phần mềm nào đang dùng nhiều mạng

1. Vào Settings, chọn Network & internet (Mạng và Internet).
2. Chọn Advanced network settings (Cài đặt mạng nâng cao), rồi Data usage (Sử dụng dữ liệu).
3. Bấm vào mạng Wi-Fi đang dùng để xem dung lượng theo từng ứng dụng.

Bạn cũng có thể xem trực tiếp bằng Task Manager:

1. Nhấn Ctrl + Shift + Esc để mở Task Manager.
2. Ở tab Processes (Tiến trình), bấm vào tiêu đề cột Network (Mạng) để sắp xếp.
3. Quan sát chương trình nào dùng mạng liên tục khi bạn không làm gì.

Phần mềm đồng bộ (OneDrive, Google Drive), trình duyệt, ứng dụng cập nhật dùng mạng là bình thường. Điều đáng chú ý là chương trình bạn không nhớ đã cài lại dùng mạng đều đặn.

Bước 3: Công cụ nâng cao hơn, Resource Monitor

Nếu muốn xem chi tiết kết nối, hãy dùng Resource Monitor (Giám sát tài nguyên):

1. Nhấn Windows + R, gõ resmon rồi bấm Enter.
2. Chọn tab Network (Mạng).
3. Mở mục Network Activity (Hoạt động mạng) để thấy tiến trình nào đang gửi và nhận dữ liệu, tới địa chỉ nào.

Bạn không cần hiểu hết địa chỉ hiển thị. Chỉ cần lưu ý tiến trình lạ gửi lượng lớn dữ liệu, rồi tra tên tiến trình trên trang chính thức của nhà phát hành hoặc hỏi người am hiểu.

Bước 4: Rà danh sách phần mềm và chương trình khởi động

Phần mềm ẩn thường nằm sẵn trong danh sách khởi động cùng Windows:

1. Trong Task Manager, mở tab Startup apps (Ứng dụng khởi động).
2. Xem cột Publisher (Nhà phát hành); mục để trống hoặc tên lạ cần kiểm tra lại.
3. Chuột phải chương trình không cần thiết, chọn Disable (Tắt).

Sau đó rà toàn bộ phần mềm đã cài theo hướng dẫn cách xem danh sách phần mềm đã cài trên máy và gỡ những cái bạn không dùng, không nhớ, hoặc không rõ nguồn gốc.

Bước 5: Kiểm tra dữ liệu chẩn đoán của Windows

Chính Windows cũng thu thập dữ liệu chẩn đoán. Bạn có thể điều chỉnh:

1. Vào Settings, Privacy & security, Diagnostics & feedback (Chẩn đoán và phản hồi).
2. Tắt các tùy chọn gửi dữ liệu chẩn đoán tùy chọn, hoặc bỏ Tailored experiences.
3. Vào General (Chung) để tắt ID quảng cáo.

Bạn không tắt hoàn toàn được dữ liệu chẩn đoán bắt buộc, nhưng có thể giảm phần tùy chọn.

Dấu hiệu nên gỡ hoặc nhờ người kiểm tra

• Phần mềm xin quyền không liên quan chức năng (đèn pin xin danh bạ).
• Đèn camera hoặc biểu tượng micro bật sáng khi bạn không dùng gì.
• Phần mềm tải từ nguồn không rõ, kèm quảng cáo bật lên liên tục.
• Máy chậm, quạt quay mạnh khi nhàn rỗi, mạng bị chiếm dụng.

Nếu nghi có phần mềm gián điệp, đừng nhập mật khẩu quan trọng trên máy đó. Hãy xem thêm cách tải và cài phần mềm an toàn để phòng về sau.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu bạn đã rà mà vẫn thấy máy hành xử lạ, hãy mang tới để kỹ thuật viên kiểm tra miễn phí và báo giá trước khi xử lý, qua trang sửa chữa. Trường hợp cần cài lại Windows sạch, nhớ sao lưu dữ liệu trước hoặc gọi 0943.847.333 để được tư vấn.