Có cần đổi mật khẩu định kỳ hay không, chuyên gia nói gì

Câu trả lời ngắn gọn: với phần lớn tài khoản cá nhân, bạn không cần đổi mật khẩu theo lịch cố định nếu mật khẩu đó dài, không trùng ở nơi khác và đã bật xác thực hai lớp. Bạn nên đổi ngay khi có dấu hiệu bị lộ hoặc bị truy cập lạ.

Đây không phải ý kiến riêng. Hướng dẫn về danh tính số của NIST (Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ của Mỹ, tài liệu SP 800-63B) khuyến nghị không bắt người dùng đổi mật khẩu định kỳ, trừ khi có bằng chứng mật khẩu đã bị lộ. Microsoft cũng đã bỏ yêu cầu hết hạn mật khẩu khỏi bộ cấu hình bảo mật khuyến nghị cho Windows.

Vì sao đổi định kỳ lại không còn được khuyến khích

Nghe thì hợp lý: đổi thường xuyên thì kẻ gian có ít thời gian dùng mật khẩu bị lộ. Nhưng thực tế người dùng phản ứng theo cách khác:

• Khi bị buộc đổi, nhiều người chỉ thêm một con số hoặc đổi chữ hoa, ví dụ từ Cuong@2025 thành Cuong@2026. Kẻ gian rất dễ đoán ra kiểu thay đổi này.
• Mật khẩu đổi liên tục thì khó nhớ, nên người ta viết ra giấy, lưu ghi chú trên điện thoại hoặc dùng lại mật khẩu cũ ở nhiều nơi.
• Nếu kẻ gian đã lấy được mật khẩu, họ thường dùng ngay trong vài giờ chứ không đợi hết chu kỳ ba tháng.

Nói cách khác, đổi định kỳ tốn công nhưng bảo vệ được rất ít, trong khi cái thật sự tạo khác biệt là độ dài, tính độc nhất và lớp xác thực thứ hai.

Khi nào bạn phải đổi mật khẩu ngay

Hãy đổi ngay (và đổi ở mọi nơi dùng chung mật khẩu đó) trong các trường hợp sau:

• Nhận thông báo dịch vụ bị rò rỉ dữ liệu hoặc email cảnh báo mật khẩu của bạn nằm trong danh sách bị lộ. Bạn có thể xem cách kiểm tra mật khẩu đã bị lộ chưa.
• Có thông báo đăng nhập từ thiết bị hoặc vị trí lạ mà không phải bạn.
• Bạn lỡ nhập mật khẩu vào trang web nghi giả mạo, hoặc bấm vào link lạ trong tin nhắn.
• Từng chia sẻ mật khẩu cho người khác (nhân viên cũ, người yêu cũ, thợ sửa máy) và không còn muốn họ truy cập.
• Mật khẩu quá yếu hoặc dùng chung nhiều tài khoản.
• Máy tính dùng chung hoặc máy quán net đã từng đăng nhập tài khoản của bạn.

Mật khẩu tốt trông như thế nào

Thay vì đổi thường xuyên, hãy đầu tư một lần để có mật khẩu tốt:

1. Dài: từ 12 ký tự trở lên, dạng cụm từ như "cafe-sang-thai-nguyen-mua-ret" vừa dễ nhớ vừa khó đoán hơn chuỗi ký tự ngắn rối rắm.
2. Độc nhất: mỗi tài khoản quan trọng một mật khẩu riêng, đặc biệt là email, ngân hàng, mạng xã hội.
3. Không chứa thông tin cá nhân: ngày sinh, số điện thoại, tên con, biển số xe.
4. Lưu ở nơi an toàn: dùng trình quản lý mật khẩu thay vì ghi vào file Excel hoặc ghi chú. Xem cách dùng trình quản lý mật khẩu.

Xác thực hai lớp và passkey

Ngay cả mật khẩu tốt cũng có thể bị lộ. Bật xác thực hai yếu tố (mã OTP qua ứng dụng, khóa bảo mật) giúp kẻ gian có mật khẩu cũng chưa vào được. Nếu dịch vụ hỗ trợ, passkey là lựa chọn còn chắc hơn vì không có mật khẩu nào để bị đánh cắp.

Trường hợp ngoại lệ: máy công ty, tổ chức

Một số công ty, ngân hàng hoặc cơ quan vẫn yêu cầu đổi mật khẩu theo chu kỳ vì quy định nội bộ hoặc tiêu chuẩn riêng của họ. Nếu bạn làm việc trong môi trường đó, cứ tuân theo chính sách. Còn nếu bạn là chủ cửa hàng hay doanh nghiệp nhỏ đang tự đặt quy định, hãy tham khảo cách đặt quy định mật khẩu cho nhân viên: ưu tiên độ dài, cấm dùng chung tài khoản và đổi ngay khi nhân viên nghỉ việc, thay vì ép đổi đều đặn.

Thói quen kiểm tra nên làm mỗi vài tháng

Thay vì đổi mật khẩu theo lịch, hãy đặt lịch rà soát cho tài khoản quan trọng:

1. Mở phần Bảo mật (Security) của tài khoản Google, Facebook, Zalo và xem danh sách thiết bị đang đăng nhập.
2. Đăng xuất những thiết bị bạn không nhận ra hoặc không dùng nữa.
3. Kiểm tra số điện thoại và email khôi phục còn đúng chưa.
4. Xóa tài khoản cũ không dùng, tham khảo cách dọn dẹp tài khoản cũ.

Chỉ mất vài phút nhưng hiệu quả hơn việc đổi mật khẩu một cách máy móc.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu bạn không chắc máy tính của mình có đang bị cài phần mềm theo dõi hay không, bạn có thể mang tới Cường Tech để kiểm tra qua trang sửa chữa hoặc nhờ dịch vụ IT thiết lập quy định bảo mật cho cửa hàng. Gọi hotline hoặc Zalo 0943.847.333 để được hướng dẫn cụ thể.