Lừa đảo cuộc gọi video deepfake giả người thân vay tiền là gì và cách phòng tránh

Lừa đảo cuộc gọi video deepfake là chiêu kẻ gian chiếm hoặc giả tài khoản của một người quen, rồi gọi video cho bạn với khuôn mặt và giọng nói được ghép bằng AI để nhờ chuyển tiền gấp. Vì bạn thấy mặt, nghe giọng quen thuộc nên dễ tin hơn nhiều so với tin nhắn chữ thông thường.

Bài này giải thích cách chiêu này hoạt động, dấu hiệu để nhận ra, cách xác minh người đang gọi thật sự là ai và việc cần làm nếu bạn lỡ chuyển tiền. Mọi cách phòng tránh ở đây chỉ dựa trên thói quen kiểm tra, không cần cài thêm phần mềm lạ.

Deepfake là gì và vì sao nó lừa được người ta

Deepfake là kỹ thuật dùng AI để ghép khuôn mặt hoặc bắt chước giọng nói của một người thật vào video hay cuộc gọi. Kẻ gian chỉ cần vài tấm ảnh, đoạn video ngắn hoặc đoạn ghi âm bạn bè đăng công khai trên mạng xã hội để làm nguyên liệu.

Kịch bản thường gặp gồm ba bước:

1. Kẻ gian chiếm tài khoản Facebook, Zalo hoặc Messenger của người quen (hoặc lập tài khoản giả giống hệt).
2. Nhắn tin hỏi thăm, rồi gọi video trong thời gian rất ngắn, hình ảnh mờ, nói là đang ở nơi sóng yếu.
3. Nhờ chuyển tiền gấp vì lý do cấp bách: viện phí, tai nạn, đóng tiền cọc, nợ nần, mua hàng giùm.

Điểm mấu chốt: kẻ gian dựa vào cảm xúc và sự gấp gáp, không để bạn kịp nghĩ. Đó là dấu hiệu quan trọng hơn bất kỳ lỗi hình ảnh nào.

Dấu hiệu nhận ra cuộc gọi video đáng ngờ

Công nghệ ghép mặt ngày càng tinh vi nên đừng chỉ dựa vào mắt. Tuy vậy, một số dấu hiệu vẫn đáng chú ý:

• Cuộc gọi rất ngắn, chất lượng hình kém, người gọi hay nói "mạng lag" rồi cúp máy.
• Khuôn mặt hơi cứng, viền mặt hoặc tóc nhòe, môi nói không khớp tiếng, chớp mắt bất thường.
• Giọng hơi máy móc, ngắt nhịp lạ, cách xưng hô khác thói quen thường ngày của người đó.
• Không chịu làm những động tác đơn giản bạn yêu cầu như quay mặt sang trái, đưa tay che một phần mặt.
• Tài khoản vừa đổi ảnh đại diện, mới kết bạn lại hoặc nhắn từ số lạ nói "đổi số mới".
• Nhấn mạnh phải chuyển ngay, dặn không được báo cho ai, yêu cầu chuyển vào tài khoản của người khác tên.

Cách xác minh người đang gọi là thật hay giả

Bạn không cần giỏi công nghệ, chỉ cần kiểm tra bằng một kênh khác. Làm lần lượt như sau:

1. Cúp máy, không chuyển tiền và không bấm vào đường link nào người đó gửi.
2. Gọi điện thoại thường (cuộc gọi thoại qua số đã lưu trong danh bạ) cho người đó. Không gọi lại vào số hoặc tài khoản vừa nhắn.
3. Nếu không liên lạc được, gọi cho người thân khác trong gia đình hoặc đồng nghiệp của họ để hỏi.
4. Đặt một câu hỏi chỉ hai bên biết (kỷ niệm, tên thú cưng cũ), tránh những thông tin có thể tìm thấy trên Facebook.
5. Với tiền bạc, chỉ chuyển vào tài khoản đúng tên người thân mà bạn đã biết từ trước.

Đặt mật khẩu chung trong gia đình

Cách đơn giản mà hiệu quả là thống nhất một từ khóa chỉ gia đình biết. Khi ai đó gọi nhờ tiền gấp, bạn hỏi từ khóa này. Đừng chia sẻ nó qua tin nhắn mạng xã hội, hãy nói trực tiếp khi gặp mặt.

Giảm nguyên liệu cho kẻ gian

Bạn không thể xóa hết dấu vết trên mạng, nhưng có thể giảm rủi ro:

• Đặt tài khoản Facebook ở chế độ riêng tư, hạn chế người lạ xem ảnh và video. Xem thêm cách cài đặt quyền riêng tư Facebook.
• Bật xác thực hai yếu tố để tài khoản của bạn ít bị chiếm, tránh việc bạn vô tình trở thành "người quen giả" lừa người khác. Tham khảo cách bật xác thực hai yếu tố cho Facebook.
• Không đăng liên tục video có giọng nói rõ ràng, giấy tờ tùy thân hoặc thông tin ngân hàng.
• Dặn cha mẹ, ông bà lớn tuổi về chiêu này, vì họ thường là mục tiêu chính.

Nếu bạn đã lỡ chuyển tiền thì sao

Hành động nhanh có thể giúp ích, dù không thể hứa chắc sẽ lấy lại được:

1. Gọi ngay đường dây nóng của ngân hàng (số in sau thẻ hoặc trên ứng dụng chính thức) để báo giao dịch lừa đảo, đề nghị hỗ trợ tạm khóa hoặc xác minh.
2. Chụp lại toàn bộ bằng chứng: tin nhắn, số tài khoản nhận, ảnh chụp màn hình cuộc gọi, biên lai chuyển khoản.
3. Trình báo công an phường, xã hoặc công an địa phương nơi bạn ở, mang theo bằng chứng.
4. Báo cho chủ tài khoản bị giả mạo để họ cảnh báo bạn bè và khôi phục tài khoản. Xem cách báo cáo tài khoản lừa đảo.

Hiểu rộng hơn về hình ảnh, video giả

Cuộc gọi giả chỉ là một dạng của nội dung do AI tạo. Nếu bạn muốn luyện mắt nhìn cho ảnh và video bình thường, hãy đọc cách nhận biết ảnh, video giả mạo deepfake. Nguyên tắc chung không đổi: khi có tiền hoặc thông tin cá nhân liên quan, luôn xác minh bằng kênh thứ hai.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu máy tính hoặc điện thoại của bạn có dấu hiệu bị cài phần mềm lạ sau khi nghe theo yêu cầu của người gọi, bạn có thể mang tới Cường Tech để kiểm tra miễn phí qua trang sửa chữa. Cần tư vấn thêm, bạn cứ liên hệ hotline hoặc Zalo 0943.847.333.