Cách nhận biết ảnh, video giả mạo deepfake do AI tạo

Deepfake là ảnh, video hoặc giọng nói do AI tạo hoặc chỉnh sửa để trông và nghe như người thật đang nói hay làm điều gì đó. Công nghệ này ngày càng dễ tiếp cận, nên bạn có thể gặp video giả của người nổi tiếng quảng cáo đầu tư, hoặc tệ hơn là cuộc gọi video giả mạo người thân để xin vay tiền.

Cần nói thật: không còn dấu hiệu nào đảm bảo 100% nhận ra deepfake bằng mắt thường, vì công nghệ tiến bộ nhanh. Vì vậy cách an toàn nhất là kết hợp quan sát với xác minh bằng kênh khác và không vội làm theo yêu cầu liên quan tiền bạc.

Các dấu hiệu có thể gặp

Chúng chỉ là gợi ý, không phải bằng chứng chắc chắn, và nhiều video thật cũng có lỗi tương tự do chất lượng nén.

Với ảnh

• Bàn tay, ngón tay bất thường: thừa hoặc thiếu ngón, ngón dính nhau.
• Chi tiết nhỏ không hợp lý: răng, tai, trang sức, kính hai bên không đối xứng.
• Chữ trong ảnh méo, vô nghĩa hoặc biển hiệu lạ.
• Ánh sáng và bóng đổ không khớp giữa các vật thể.
• Da quá mịn hoặc nền bị nhòe lạ.

Với video

• Khẩu hình không khớp tiếng, hoặc cử động môi cứng.
• Viền mặt, tóc, tai nhấp nháy hoặc mờ khi quay đầu.
• Biểu cảm gượng, ít nháy mắt hoặc nháy mắt kỳ lạ.
• Mặt nghiêng, che tay lên mặt làm hình biến dạng.
• Chất lượng không đều: mặt khác độ nét với phần còn lại.

Với giọng nói

• Ngữ điệu đều đều, ngắt nghỉ lạ, thiếu tiếng thở.
• Cách xưng hô, từ ngữ không giống người thật.
• Chất lượng âm thanh sạch bất thường dù đang nói ở nơi ồn.

Cách xác minh khi nghi ngờ

1. Kiểm tra nguồn: ai đăng đầu tiên? Có từ trang chính thức, báo uy tín không? Video gây sốc mà chỉ có trên các trang lạ rất đáng ngờ.
2. Tìm kiếm ngược hình ảnh: dùng công cụ tìm kiếm bằng ảnh của trình duyệt (như chức năng tìm bằng hình ảnh) để xem ảnh đã xuất hiện ở đâu, có phiên bản gốc không.
3. Tìm tin tức liên quan: nếu sự việc có thật và lớn, sẽ có nhiều nguồn đưa tin. Gõ nội dung chính vào công cụ tìm kiếm.
4. Xem lại ngữ cảnh: thời gian, địa điểm, phát ngôn có hợp lý với người đó không.
5. Dùng công cụ phát hiện chỉ để tham khảo: các công cụ nhận diện AI có thể nhầm cả hai chiều, đừng coi kết quả là kết luận.

Chiêu lừa nguy hiểm nhất: gọi video giả mạo người quen

Kẻ gian chiếm tài khoản Zalo, Facebook của người quen, hoặc dùng ảnh, giọng đã lấy được rồi gọi video ngắn, chất lượng kém, nói vội và nhờ chuyển tiền gấp. Nhiều trường hợp họ viện cớ sóng yếu để màn hình mờ.

Cách phòng:

1. Đừng chuyển tiền ngay chỉ vì thấy mặt và nghe giọng.
2. Gọi lại bằng số điện thoại bạn vẫn lưu hoặc hỏi người thân khác để xác nhận.
3. Hỏi một thông tin chỉ hai người biết, hoặc thống nhất trước một câu hỏi bí mật trong gia đình.
4. Kiểm tra tên người nhận trên ứng dụng ngân hàng. Nếu tên không phải người quen, dừng lại.
5. Thận trọng với yêu cầu gấp: bệnh viện, tai nạn, nợ nần, công an. Kẻ gian luôn tạo áp lực thời gian.

Quảng cáo đầu tư và người nổi tiếng

Video người nổi tiếng giới thiệu cách kiếm tiền nhanh, đầu tư ăn chắc, nhận quà miễn phí rất hay là sản phẩm giả mạo. Nguyên tắc: lời hứa lợi nhuận cao, rủi ro thấp là cảnh báo đỏ. Không bấm link, không cài ứng dụng lạ. Xem thêm cách nhận biết website lừa đảo khi mua hàng online.

Giảm nguy cơ bị lấy dữ liệu giả mạo mình

• Hạn chế đăng công khai ảnh rõ mặt, video có giọng nói. Chỉnh quyền riêng tư, xem cài đặt quyền riêng tư Facebook.
• Bật xác thực hai lớp cho tài khoản, xem cách bảo vệ tài khoản bằng mật khẩu mạnh.
• Báo cho bạn bè nếu tài khoản bạn bị chiếm, xem cách lấy lại tài khoản Facebook, Zalo khi bị chiếm.

Nếu bạn là nạn nhân hoặc thấy nội dung giả mạo mình

1. Lưu lại bằng chứng: đường dẫn, ảnh chụp màn hình, thời gian.
2. Báo cáo nội dung cho nền tảng bằng chức năng báo cáo.
3. Nếu có lừa đảo hoặc xâm phạm danh dự, nhân phẩm, trình báo công an nơi bạn cư trú.
4. Nếu đã chuyển tiền, gọi ngay tổng đài ngân hàng để báo giao dịch nghi vấn.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu tài khoản hoặc máy của bạn có dấu hiệu bị xâm nhập, hãy mang máy tới cửa hàng để kiểm tra miễn phí, hoặc gọi 0943.847.333 để được hướng dẫn thêm.