Ổ cứng kêu lạch cạch: dấu hiệu hỏng và cách cứu dữ liệu

Nếu ổ cứng trong máy bạn bỗng phát ra tiếng lạch cạch, tạch tạch đều đều hoặc rít lên, hãy coi đó là lời cảnh báo: dữ liệu có thể đang gặp nguy hiểm. Việc quan trọng nhất lúc này không phải sửa ổ, mà là cứu dữ liệu trước khi ổ hỏng hẳn.

Bài này giúp bạn phân biệt tiếng ồn bình thường với tiếng báo hỏng, biết việc nên làm trong vài phút đầu và những thao tác dễ làm mất dữ liệu vĩnh viễn.

Chỉ ổ cứng HDD mới kêu

SSD không có bộ phận chuyển động nên không phát tiếng lạch cạch. Tiếng kêu như vậy gần như chắc chắn đến từ ổ cứng cơ HDD, trong đó có đĩa từ quay và đầu đọc di chuyển trên bề mặt đĩa. Nếu bạn chưa phân biệt được SSD và HDD, xem HDD hay SSD: ổ cứng cơ còn nên dùng không.

Trước khi kết luận, hãy chắc nguồn tiếng ồn là từ ổ cứng chứ không phải quạt tản nhiệt hay ốc vít lỏng. Áp tai sát (không chạm tay vào bên trong khi máy đang chạy) hoặc tạm thời nhìn xem tiếng có thay đổi theo lúc đọc ghi file không.

Các kiểu tiếng kêu và ý nghĩa

Tiếng lạch cạch, tạch tạch lặp đi lặp lại

Đầu đọc cố tìm dữ liệu nhưng thất bại, quay về vị trí đầu rồi thử lại. Đây là dấu hiệu hỏng đầu đọc hoặc bề mặt đĩa. Rất nguy hiểm, cứ chạy thêm là có thể trầy xước đĩa.

Tiếng cọ xát, rít, kêu kim loại

Đầu đọc có thể đã chạm vào đĩa từ. Nên tắt máy ngay, không bật lại.

Tiếng ro ro, vo vo kéo dài và ổ không nhận

Mô-tơ quay có vấn đề hoặc ổ không đủ điện. Có thể là lỗi nguồn, cáp, đôi khi là hỏng mạch của ổ.

Tiếng rè rè nhẹ lúc truy cập file

Đây là tiếng bình thường khi ổ cứng làm việc, nhất là lúc Windows khởi động, cập nhật hoặc quét virus. Nếu tiếng chỉ kéo dài một lúc rồi hết và máy không có triệu chứng lạ, bạn chưa cần lo.

Những dấu hiệu đi kèm cho thấy ổ sắp hỏng

• Máy khởi động rất chậm, thỉnh thoảng đứng hình rồi tự hết.
• Windows báo lỗi đọc file, file mở lên bị hỏng hoặc biến mất.
• Chỉ báo 100% Disk trong Task Manager dù không chạy gì nặng, xem thêm ổ cứng báo 100% Disk trên Windows.
• Màn hình xanh có lỗi liên quan tới ổ đĩa, hoặc đôi lúc Windows không nhận ổ.

Việc nên làm ngay

1. Dừng các tác vụ nặng. Tắt game, ngừng tải, đóng trình duyệt nhiều tab để ổ đỡ vất vả.
2. Sao lưu những file quan trọng nhất trước, như ảnh gia đình, hồ sơ, sổ sách. Chép ra ổ cứng ngoài hoặc đám mây, đừng chép nguyên cả ổ vì ổ yếu có thể hỏng giữa chừng.
3. Rút nguồn nếu ổ phát tiếng cọ xát hoặc không đọc được gì. Mỗi phút chạy thêm làm tăng nguy cơ trầy xước đĩa.
4. Mang máy tới kỹ thuật viên để chép dữ liệu bằng công cụ chuyên dụng. Xem thêm khôi phục dữ liệu bị xóa: khi nào nên tự làm.
5. Sau khi đã an toàn dữ liệu mới tính chuyện thay ổ.

Điều tuyệt đối không nên làm

• Không mở nắp ổ cứng. Đĩa từ chỉ chịu được môi trường sạch gần như tuyệt đối; chỉ cần một hạt bụi hoặc dấu vân tay là dữ liệu hỏng vĩnh viễn.
• Không dùng đi dùng lại nút nguồn, bật tắt nhiều lần hy vọng ổ «hồi lại».
• Không bỏ ổ vào tủ lạnh, gõ nhẹ hay lắc ổ. Những mẹo truyền miệng này thường làm tình trạng tệ hơn.
• Không chạy phần mềm sửa lỗi ổ khi chưa sao lưu, vì các công cụ quét bề mặt buộc đầu đọc làm việc dày đặc.
• Không cài lại Windows hay format nếu dữ liệu chưa cứu được, vì dữ liệu cũ sẽ bị ghi đè.

Kiểm tra sức khỏe ổ cứng

Nếu máy còn vào được Windows và ổ chưa kêu quá nặng, bạn có thể xem chỉ số SMART để biết ổ còn tốt không. Cách làm chi tiết có trong bài kiểm tra sức khỏe ổ cứng, SSD, HDD. Nếu các chỉ số như Reallocated Sectors (sector đã bị thay thế) hay Pending Sectors (sector chờ xử lý) tăng, ổ đang xuống cấp.

Sau khi cứu dữ liệu: nên thay ổ nào?

Ổ cứng đã kêu lạch cạch thì không nên dùng tiếp cho dữ liệu quan trọng. Cách tốt nhất là chuyển sang SSD cho ổ chạy Windows, tốc độ khởi động nhanh hơn hẳn và không còn tiếng ồn. Ổ HDD mới chỉ nên làm kho lưu trữ phụ, và dữ liệu quan trọng cần có bản sao lưu thứ hai.

Cần hỗ trợ thêm?

Bạn có thể mang máy tới cửa hàng để kỹ thuật viên kiểm tra ổ cứng miễn phí, báo giá trước khi cứu dữ liệu hay thay ổ. Xem thêm dịch vụ sửa chữa hoặc liên hệ ngay khi ổ bắt đầu có tiếng lạ.