Prompt yêu cầu AI trích nguồn và đánh dấu chỗ không chắc chắn

AI trả lời trôi chảy và tự tin, kể cả khi nó sai. Bạn không thể nhìn vào giọng văn để biết câu nào đúng. Cách tốt hơn là yêu cầu AI nói rõ nguồn, tách thông tin chắc chắn khỏi suy đoán, và thừa nhận khi không biết. Bài này đưa các prompt mẫu để làm điều đó.

Để hiểu vì sao AI hay bịa, xem ảo giác của AI là gì. Muốn tra cứu có dẫn nguồn, đọc thêm cách dùng AI tra cứu thông tin có trích nguồn.

Điều cần biết trước

Một prompt khéo giúp AI trung thực hơn nhưng không đảm bảo đúng tuyệt đối. Có hai tình huống khác nhau:

• AI có tìm kiếm web hoặc đọc tài liệu bạn đưa: nó có thể dẫn nguồn thật. Tên tính năng và cách bật tùy ứng dụng và phiên bản.
• AI chỉ trả lời từ trí nhớ đã học: nếu bắt nó «ghi nguồn», nó có thể bịa tên sách, tác giả hoặc đường dẫn nghe rất thật.

Vì thế, luôn tự mở nguồn để kiểm tra, nhất là với số liệu, trích dẫn và thông tin pháp lý, y tế, tài chính.

Cách dùng các prompt này

1. Dán prompt vào đầu cuộc trò chuyện hoặc trước câu hỏi của bạn.
2. Nếu có thể, bật tính năng tìm kiếm web hoặc đính kèm tài liệu để AI có nguồn thật.
3. Đọc phần AI đánh dấu «không chắc» trước tiên, vì đó là chỗ cần kiểm tra.
4. Dùng được với ChatGPT, Gemini, Claude, Copilot.

Nhóm 1: Tách rõ chắc chắn và không chắc

Gắn nhãn mức độ chắc chắn

Trả lời câu hỏi sau và gắn nhãn cho từng ý: [CHẮC CHẮN] nếu đó là kiến thức phổ biến và được thừa nhận rộng rãi, [CÓ THỂ] nếu bạn suy luận hoặc thông tin có thể đã thay đổi, [KHÔNG BIẾT] nếu bạn không có thông tin đáng tin. Không được bịa số liệu, tên người, tên tài liệu. Câu hỏi: [câu hỏi của bạn]

Cách gắn nhãn khiến AI phải tự phân loại câu trả lời. Chỗ [CÓ THỂ] là thứ bạn cần kiểm chứng.

Cho phép nói «tôi không biết»

Nếu bạn không chắc câu trả lời hoặc thiếu thông tin, hãy nói thẳng «Tôi không chắc» và giải thích vì sao, thay vì đoán cho có. Tôi chấp nhận câu trả lời ngắn nhưng đúng hơn câu trả lời dài nhưng có thể sai. Câu hỏi: [câu hỏi]

Mặc định AI có xu hướng cố gắng trả lời cho bằng được. Câu này mở đường cho nó thừa nhận giới hạn.

Nhóm 2: Yêu cầu nêu nguồn

Khi AI có tìm kiếm web

Hãy tìm thông tin về [chủ đề] và trả lời bằng tiếng Việt. Với mỗi ý quan trọng, ghi kèm nguồn: tên trang hoặc tổ chức, tiêu đề bài và thời điểm đăng nếu có. Ưu tiên nguồn chính thống như cơ quan nhà nước, tổ chức nghiên cứu, trang chính thức của hãng. Nếu các nguồn mâu thuẫn, nêu rõ sự khác biệt thay vì chọn một bên.

Sau khi nhận kết quả, mở từng nguồn để đọc lại. Đừng chỉ tin vào việc AI «có ghi nguồn».

Khi bạn đưa tài liệu

Dưới đây là tài liệu của tôi. Hãy chỉ trả lời dựa trên tài liệu này. Với mỗi ý trả lời, trích đúng câu hoặc đoạn trong tài liệu làm bằng chứng và ghi vị trí (đoạn hoặc trang nếu có). Nếu tài liệu không nói về điều tôi hỏi, hãy trả lời «Tài liệu không đề cập». Câu hỏi: [câu hỏi]
[dán tài liệu]

Cách này giảm mạnh việc bịa vì AI bị giới hạn trong nội dung bạn đưa. Rất hợp với hợp đồng, hướng dẫn sử dụng, quy chế.

Nhóm 3: Kiểm tra lại câu trả lời

Nhờ AI tự rà soát

Hãy đọc lại câu trả lời bạn vừa đưa ra. Liệt kê những khẳng định cần được kiểm chứng (số liệu, ngày tháng, tên riêng, trích dẫn), mỗi khẳng định nêu mức độ tin cậy của bạn và cách tôi có thể tự kiểm tra, ví dụ tra ở trang chính thức nào. Nếu có chỗ bạn nghi mình đã nhầm, hãy nói rõ.

AI tự rà soát không hoàn hảo nhưng giúp bạn có danh sách việc cần kiểm tra.

Hỏi cách kiểm chứng

Tôi sắp dùng thông tin sau trong [bài viết, báo cáo, quyết định]: [dán thông tin]. Hãy gợi ý 5 cách để tôi tự kiểm chứng thông tin này một cách độc lập, và những dấu hiệu cho thấy nó có thể sai hoặc đã lỗi thời.

Nhóm 4: Chủ đề nhạy cảm

Tôi đang tìm hiểu thông tin chung về [vấn đề sức khỏe, pháp lý hoặc tài chính]. Hãy giải thích ở mức khái niệm, nêu rõ phần nào là thông tin chung và phần nào cần chuyên gia đánh giá riêng cho trường hợp của tôi. Cuối cùng liệt kê 5 câu hỏi nên chuẩn bị khi gặp [bác sĩ, luật sư hoặc kế toán]. Không đưa ra kết luận thay chuyên gia.

AI không thay thế bác sĩ, luật sư hay kế toán. Hãy dùng nó để chuẩn bị câu hỏi, rồi hỏi người có chuyên môn.

Ví dụ điền sẵn

Bạn hỏi về quy định giữ hóa đơn điện tử cho hộ kinh doanh và dùng prompt gắn nhãn. Câu trả lời tốt nên chia rõ ý nào chắc chắn, ý nào «có thể đã thay đổi» và nhắc bạn xem văn bản mới nhất từ cơ quan chính thức. Nếu AI trả lời một mạch, toàn bộ tự tin mà không có nhãn nào, hãy nhắc lại yêu cầu.

Kiểm tra và dùng an toàn

Không dán dữ liệu nhạy cảm như CCCD, mật khẩu, số tài khoản hay dữ liệu khách hàng vào AI công cộng khi nhờ kiểm tra thông tin. Xem những thông tin không nên đưa vào AI. Với quyết định quan trọng, nguồn chính thức và chuyên gia luôn được ưu tiên hơn AI.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu bạn dùng AI nhiều trong công việc và cần máy tính ổn định, hãy xem Build PC hoặc gọi 0943.847.333 để được tư vấn. Doanh nghiệp muốn dùng AI an toàn cùng quy trình nội bộ có thể tham khảo tư vấn chuyển đổi số.