Rút ổ cứng gắn ngoài đột ngột: kiểm tra dữ liệu thế nào

Rút ổ cứng gắn ngoài hoặc USB khi máy còn đang đọc ghi là sự cố rất thường gặp: cáp bị vướng, cổng USB lỏng hoặc bạn quên bấm gỡ. Phần lớn lần, dữ liệu cũ vẫn còn nguyên; thứ dễ hỏng nhất là file đang chép dở và hệ thống quản lý file của ổ.

Điều quan trọng nhất là bình tĩnh, không format và không chạy sửa lỗi bừa trước khi đã kiểm tra. Bài này đưa ra thứ tự an toàn để kiểm tra, sao chép dữ liệu ra nơi khác và biết lúc nào cần nhờ kỹ thuật viên.

Chuyện gì xảy ra khi rút ổ đột ngột?

Khi bạn chép file, Windows không ghi ngay xuống ổ mà đệm một phần trong bộ nhớ để tăng tốc. Nếu rút giữa chừng, có thể xảy ra:

• File đang chép bị thiếu hoặc hỏng, mở ra báo lỗi.
• Bảng quản lý file của ổ (file system) bị ghi dở, khiến ổ báo cần quét lỗi hoặc không mở được.
• Với ổ cứng cơ (HDD), đầu đọc đang hoạt động có nguy cơ bị sốc nếu ổ bị giật mạnh hoặc rơi.

Những file cũ, không liên quan đến thao tác đang làm, thường vẫn an toàn. Nhưng đừng chủ quan với dữ liệu quan trọng.

Bước 1: Cắm lại đúng cách và quan sát

1. Cắm lại ổ vào cổng USB khác (ưu tiên cổng phía sau với PC để đủ điện).
2. Đợi vài chục giây, quan sát đèn trên ổ và âm thanh phát ra.
3. Nếu ổ HDD phát tiếng lạch cạch, tạch tạch liên tục hoặc không quay, hãy rút ra ngay và dừng thao tác. Đây là dấu hiệu hỏng cơ khí, tiếp tục cắm sẽ làm hại thêm.
4. Mở File Explorer (Trình quản lý tệp) bằng Windows + E và xem ổ có hiện trong This PC không.

Nếu ổ không hiện, xem tiếp bài máy tính không nhận ổ cứng để tìm nguyên nhân (cáp, nguồn, driver hay hỏng ổ).

Bước 2: Chép dữ liệu quan trọng ra trước

Nếu ổ mở được, việc đầu tiên là chép các file quan trọng sang ổ khác (ổ trong máy hoặc ổ dự phòng), trước khi chạy bất kỳ công cụ sửa lỗi nào. Công cụ sửa lỗi có thể thay đổi cấu trúc ổ, nên có bản sao sẽ an toàn hơn.

Sau khi chép:

• Mở thử vài file mới nhất (ảnh, tài liệu, video) để xem còn đọc được không.
• So sánh dung lượng các thư mục quan trọng với bản gốc nếu bạn còn nhớ.
• Chú ý các file bạn đang chép dở: chúng nhiều khả năng cần chép lại từ đầu.

Bước 3: Quét và sửa lỗi ổ đĩa bằng Windows

Khi dữ liệu quan trọng đã được sao lưu, bạn có thể quét lỗi:

1. Mở This PC, chuột phải vào ổ gắn ngoài và chọn Properties (Thuộc tính).
2. Chuyển sang thẻ Tools (Công cụ).
3. Ở mục Error checking (Kiểm tra lỗi), bấm Check (Kiểm tra).
4. Nếu Windows báo tìm thấy lỗi, bấm Scan and repair drive (Quét và sửa ổ đĩa).
5. Đợi quá trình hoàn tất và đừng rút ổ trong lúc này.

Bạn cũng có thể dùng lệnh `chkdsk X: /f` trong Command Prompt chạy bằng quyền quản trị (thay X bằng ký tự ổ). Lệnh này sửa lỗi nhưng có thể làm mất phần dữ liệu đã hỏng, vì vậy chỉ dùng sau khi đã sao lưu.

Bước 4: Kiểm tra sức khỏe ổ

Sự cố rút đột ngột đôi khi là phép thử để lộ ổ vốn đã yếu. Sau khi ổ ổn định, hãy xem chỉ số SMART bằng phần mềm kiểm tra sức khỏe ổ cứng. Bài cách kiểm tra sức khỏe ổ cứng SSD, HDD hướng dẫn chi tiết cách đọc kết quả. Nếu thấy cảnh báo, chuyển dữ liệu sang ổ mới sớm.

Khi nào nên mang tới kỹ thuật viên?

Nên dừng tự xử lý và mang ổ đi kiểm tra nếu:

• Ổ có tiếng lạch cạch, kêu bất thường hoặc không quay.
• Ổ không được nhận ở nhiều máy và nhiều cáp khác nhau.
• Ổ báo RAW, 0 byte hoặc yêu cầu format mà bên trong có dữ liệu quan trọng.
• Máy báo lỗi đọc/ghi liên tục dù đã quét lỗi.

Trong các tình huống này, mỗi lần cắm và thử lại đều có nguy cơ làm khó cho việc cứu dữ liệu về sau.

Cách phòng tránh lần sau

• Luôn bấm Safely Remove Hardware and Eject Media (Gỡ thiết bị phần cứng và đẩy phương tiện ra) ở khay hệ thống trước khi rút ổ.
• Dùng cáp ngắn, chất lượng tốt và cắm chắc chắn, đặt ổ ở chỗ không bị vướng.
• Với ổ HDD, tránh di chuyển khi ổ đang hoạt động.
• Quan trọng nhất: giữ ít nhất hai bản dữ liệu. Xem cách sao lưu dữ liệu máy tính an toàn để lập thói quen này.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu ổ chứa ảnh gia đình, hồ sơ công việc và bạn chưa chắc nên làm gì tiếp, hãy ngừng thao tác và mang ổ tới cửa hàng. Kỹ thuật viên sẽ kiểm tra miễn phí, báo trước tình trạng và chi phí; bạn xem thêm tại trang sửa chữa hoặc liên hệ để hỏi trước khi mang đến.