Sét đánh hỏng modem, cổng mạng máy tính: dấu hiệu và cách phòng tránh

Sau một trận mưa dông, nhiều nhà gặp cảnh modem tắt hẳn, đèn LAN không sáng hoặc máy tính không còn nhận dây mạng. Thủ phạm thường không phải sét đánh thẳng vào nhà mà là xung điện cảm ứng chạy qua đường điện, dây mạng hoặc dây điện thoại, rồi đốt các linh kiện nhạy cảm nhất ở đầu vào.

Bài này giúp bạn nhận ra thiết bị nào có thể đã bị ảnh hưởng, kiểm tra an toàn tại nhà, và quan trọng hơn là phòng tránh cho những lần sau.

Vì sao sét làm hỏng cổng mạng?

Khi sét đánh gần, dây dẫn dài như dây điện, dây mạng, dây anten hay cáp đồng sẽ hoạt động như ăng-ten, thu một xung điện áp rất lớn trong tích tắc. Xung này chạy theo dây vào thiết bị và "chọn" điểm yếu nhất để thoát.

Cổng mạng (LAN) có mạch cách ly nhỏ ở đầu vào nên thường hỏng đầu tiên. Nặng hơn, xung có thể lan sang chip mạng trên mainboard, thậm chí làm hỏng cả bo mạch chủ. Đó là lý do một chiếc máy tính tưởng "chỉ mất mạng" nhiều khi hỏng nặng hơn bạn nghĩ.

Đường cáp quang (sợi thủy tinh) không dẫn điện nên không tải xung sét. Nhưng bộ nguồn của modem, dây mạng LAN đồng và điện lưới vẫn là đường dẫn, nên thiết bị vẫn có thể hỏng.

Dấu hiệu thiết bị đã bị ảnh hưởng

Với modem, router

• Modem không lên đèn nguồn dù cắm đúng ổ điện và bộ đổi nguồn còn nguyên.
• Đèn nguồn sáng nhưng các đèn cổng LAN không sáng dù đã cắm dây vào máy tính.
• Một vài cổng LAN chết, các cổng còn lại vẫn hoạt động.
• Modem tự khởi động lại liên tục hoặc nóng bất thường.

Với máy tính

• Cổng mạng không sáng đèn, Windows báo Network cable unplugged (Cáp mạng chưa được cắm) dù dây còn tốt.
• Trong Device Manager (Trình quản lý thiết bị) mất mục card mạng (Ethernet) hoặc mục này có dấu chấm than.
• Máy không lên nguồn, tự khởi động lại hoặc có mùi khét thoáng qua.

Cách kiểm tra nhanh tại nhà (an toàn)

Không tự mở modem hay máy tính. Chỉ làm các bước sau.

1. Rút nguồn thiết bị nghi hỏng khỏi ổ điện. Nếu có mùi khét hoặc thấy khói, đừng cắm lại.
2. Thử bộ đổi nguồn và ổ điện khác. Nhiều khi bộ đổi nguồn của modem chết trước và cứu được modem.
3. Thử một sợi dây mạng khác, cắm sang cổng LAN khác của modem.
4. Thử cắm dây mạng vào một máy tính hoặc laptop khác để xác định lỗi nằm ở modem hay ở máy.
5. Trên máy nghi hỏng, mở Device Manager, mở nhóm Network adapters (Bộ điều hợp mạng) và xem card Ethernet còn hiện không.

Nếu máy khác vẫn nhận mạng bình thường với cùng dây và cổng, lỗi nằm ở cổng mạng của máy cũ. Xem thêm máy tính mất kết nối mạng LAN qua cáp mạng để loại trừ lỗi phần mềm.

Cách phòng tránh cho lần sau

Không có biện pháp nào chống được sét đánh trực tiếp, nhưng bạn giảm được rủi ro đáng kể.

• Rút phích modem, router và máy tính khi trời có dông sét nặng, nhất là khi vắng nhà. Đây là cách hiệu quả nhất.
• Dùng ổ cắm có chống sét lan truyền cho dàn máy, xem ổ cắm, ổ chia điện cho dàn máy tính an toàn.
• Hạn chế kéo dây mạng LAN đồng đi dài ngoài trời giữa hai tòa nhà. Nếu bắt buộc, nên dùng thiết bị chống sét đường mạng hoặc cáp quang.
• Đảm bảo hệ thống tiếp địa của nhà được thợ điện kiểm tra, ổ cắm ba chấu có chân đất thật.
• Không đặt modem sát cửa sổ ướt hoặc nơi dễ ngấm nước.

Khi nào nên thay mới, khi nào nên sửa?

Với modem hoặc router giá thấp, thay thiết bị mới thường kinh tế hơn sửa. Trường hợp bạn muốn nâng cấp luôn, các mẫu như router Wi-Fi 6 phổ thông là lựa chọn hợp lý. Còn máy tính, nên để kỹ thuật viên kiểm tra mainboard, nguồn và ổ cứng vì chi phí thay có thể lớn, báo giá rõ trước khi quyết định.

Nếu máy tính bị ảnh hưởng, đừng bật liên tục để "thử". Mỗi lần cấp điện cho một bo mạch bị cháy một phần có thể làm hỏng thêm.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu sau mưa dông, thiết bị mạng hay máy tính của bạn có biểu hiện lạ, bạn có thể mang tới cửa hàng. Việc kiểm tra là miễn phí và có báo giá trước khi sửa, xem dịch vụ sửa chữa. Cần chọn lại modem hoặc router thì cứ gọi 0943.847.333 để được tư vấn.