Cách bảo vệ máy tính khỏi mã độc đính kèm trong tin nhắn Zalo

Zalo là kênh liên lạc chính của nhiều người, nên cũng là nơi kẻ gian gửi file độc hại: "ảnh hồ sơ", "bảng lương", "hóa đơn", "video nhạy cảm"... Chỉ một cú nhấp đúp vào file giả mạo là máy tính có thể bị cài phần mềm đánh cắp mật khẩu, chiếm tài khoản hoặc mã hóa dữ liệu đòi tiền. Bài này giúp bạn nhận biết file nguy hiểm và thiết lập vài lớp bảo vệ đơn giản.

Điều quan trọng nhất cần nhớ: tin nhắn đến từ người quen vẫn có thể là kẻ gian, vì tài khoản người quen có thể đã bị chiếm.

Những kiểu file hay bị lợi dụng

• Tệp thực thi: đuôi .exe, .msi, .scr, .bat, .cmd, .com, .js, .vbs. Chạy là cài phần mềm ngay.
• **Lối tắt .lnk**: biểu tượng giống thư mục hoặc ảnh nhưng thực chất chạy lệnh ẩn.
• **File nén .zip, .rar, .7z**: giấu tệp độc hại bên trong, có thể kèm mật khẩu để tránh bị quét.
• Tài liệu có macro: file Word, Excel đòi "bật chỉnh sửa/bật nội dung".
• Tên file đánh lừa: ví dụ anh-dep.jpg.exe hoặc có nhiều dấu cách để che đuôi thật.

Dấu hiệu tin nhắn đáng ngờ

1. Người quen bỗng gửi file không có lời giải thích, hoặc câu chữ lạ, văn phong khác thường.
2. Nội dung gây tò mò hoặc sợ hãi: "có tên bạn trong clip", "thông báo phạt nguội", "hồ sơ gấp".
3. Yêu cầu giải nén và chạy ngay, hoặc "tắt phần mềm diệt virus mới mở được".
4. File tải về có dung lượng bất thường so với nội dung (ảnh mà chỉ vài trăm KB hoặc file "video" rất nhỏ).

Khi nghi ngờ, gọi điện cho người gửi bằng số quen thuộc để hỏi xem họ có thật sự gửi không. Xem thêm cách bảo vệ tài khoản Zalo khi đăng nhập trên nhiều thiết bị.

Thiết lập để máy an toàn hơn

Bật hiển thị đuôi file trên Windows 11

1. Mở File Explorer (Trình quản lý tệp) bằng Windows + E.
2. Chọn View (Xem) trên thanh công cụ, sau đó chọn Show (Hiển thị).
3. Tích vào File name extensions (Phần mở rộng tên tệp).

Bật bảo vệ của Windows

1. Mở Settings (Cài đặt), chọn Privacy & security (Quyền riêng tư & bảo mật), rồi Windows Security (Bảo mật Windows).
2. Vào Virus & threat protection (Bảo vệ khỏi virus và mối đe dọa) và đảm bảo Real-time protection (Bảo vệ theo thời gian thực) đang bật.
3. Để Windows cập nhật tự động và giữ trình duyệt, Zalo ở bản mới nhất. Xem thêm cách giữ phần mềm và trình duyệt luôn được cập nhật.
4. Bật SmartScreen (bộ lọc tải xuống và ứng dụng đáng ngờ); chi tiết ở bài bật Smart App Control và SmartScreen trên Windows 11.

Dùng tài khoản thường thay vì quản trị

Hằng ngày hãy đăng nhập bằng tài khoản người dùng thông thường để mã độc khó có quyền cài sâu vào hệ thống. Cách làm ở bài phân quyền tài khoản quản trị và tài khoản thường.

Quy trình mở file nhận từ Zalo an toàn

1. Chỉ tải file khi bạn đang chờ file đó và biết rõ người gửi.
2. Lưu file vào một thư mục riêng (ví dụ Downloads), không chạy trực tiếp từ cửa sổ chat.
3. Nhìn kỹ tên đầy đủ và đuôi file. Tránh mọi file .exe, .scr, .bat, .lnk từ chat.
4. Nhấp phải vào file, chọn Scan with Microsoft Defender (Quét bằng Microsoft Defender) nếu có.
5. Nếu cần xem file Office, dùng chế độ Protected View (Chế độ xem được bảo vệ) và không bấm Enable Editing / Enable Content khi chưa chắc chắn.
6. Với file nén, giải nén rồi kiểm tra lại từng tệp bên trong trước khi mở.

Lỡ mở nhầm file lạ thì làm gì

1. Rút cáp mạng hoặc tắt Wi-Fi ngay để hạn chế mã độc liên lạc ra ngoài.
2. Mở Windows Security, chạy Quick scan (Quét nhanh), sau đó chạy quét toàn bộ (Full scan) hoặc Microsoft Defender Offline scan nếu có.
3. Đổi mật khẩu quan trọng (email, ngân hàng, Zalo) bằng thiết bị khác chưa bị ảnh hưởng, rồi đăng xuất mọi thiết bị khác khỏi Zalo.
4. Báo cho người gửi và bạn bè để họ không mở file tương tự.
5. Nếu máy có dấu hiệu lạ như chậm bất thường, hiện cửa sổ lạ hoặc bị mã hóa file, đừng tự xử lý khi chưa sao lưu: xem bài máy tính bị mã độc tống tiền mã hóa dữ liệu và mang máy tới kỹ thuật viên.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu bạn không chắc máy đã sạch sau khi lỡ mở file lạ, hãy mang máy tới cửa hàng để kỹ thuật viên kiểm tra, cài lại hệ điều hành hoặc cứu dữ liệu khi cần. Kiểm tra ban đầu miễn phí và báo giá trước khi sửa. Xem trang sửa chữa hoặc liên hệ hotline 0943.847.333.