Cách phân quyền tài khoản quản trị và tài khoản thường trên Windows

Nhiều người dùng Windows hằng ngày bằng tài khoản quản trị (Administrator), nghĩa là bất cứ chương trình nào cũng có thể xin quyền thay đổi hệ thống. Nếu lỡ mở phải tệp độc hại, hậu quả sẽ nặng hơn nhiều so với khi dùng tài khoản thường (Standard user). Phân quyền đúng cách là một trong những việc đơn giản nhưng hiệu quả nhất để giảm rủi ro.

Bài này giải thích khác biệt giữa hai loại tài khoản, cách đổi quyền, cách tạo tài khoản thường để dùng hằng ngày, và cách dùng cửa sổ UAC hợp lý.

Quản trị viên và người dùng thường khác nhau thế nào

• Administrator (Quản trị viên): cài và gỡ phần mềm, đổi cài đặt hệ thống, tạo hoặc xóa tài khoản khác, xem tệp của mọi người dùng.
• Standard user (Người dùng chuẩn): dùng ứng dụng, lưu tệp của mình, đổi cài đặt cá nhân. Muốn cài phần mềm hay đổi cài đặt hệ thống phải nhập mật khẩu của tài khoản quản trị.

Người dùng thường vẫn làm việc, lướt web, chơi game, soạn tài liệu bình thường. Chỉ những thao tác ảnh hưởng toàn máy mới bị chặn hoặc hỏi mật khẩu quản trị.

Vì sao nên dùng tài khoản thường hằng ngày

1. Mã độc bị hạn chế: chương trình chạy dưới tài khoản thường khó sửa hệ thống hơn.
2. Giảm thao tác nhầm: người dùng không vô tình xóa hay đổi cài đặt quan trọng.
3. Phù hợp cho gia đình, máy dùng chung: con trẻ, người thân dùng tài khoản thường, người lớn giữ tài khoản quản trị.
4. Máy văn phòng: nhân viên không tự cài phần mềm lạ, phần mềm không rõ bản quyền.

Xem tài khoản hiện tại là loại nào

1. Nhấn Windows + I để mở Settings (Cài đặt).
2. Vào Accounts (Tài khoản), chọn Your info (Thông tin của bạn).
3. Dưới tên bạn sẽ ghi Administrator nếu là quản trị viên.

Tạo tài khoản thường mới

1. Vào Settings, chọn Accounts, rồi Other users (Người dùng khác). Ở Windows 11 bản cũ có thể gọi là Family & other users.
2. Bấm Add account (Thêm tài khoản) cạnh Add other user.
3. Chọn đăng nhập bằng tài khoản Microsoft. Nếu muốn tài khoản cục bộ, bấm I don't have this person's sign-in information (Tôi không có thông tin đăng nhập của người này) rồi Add a user without a Microsoft account (Thêm người dùng không có tài khoản Microsoft).
4. Nhập tên người dùng, mật khẩu và câu hỏi bảo mật nếu được yêu cầu.
5. Tài khoản mới mặc định là Standard user.

Với trẻ em, xem thêm cách tạo tài khoản riêng cho con trẻ trên Windows.

Đổi loại tài khoản

1. Vào Settings, Accounts, Other users.
2. Bấm vào tài khoản cần đổi, chọn Change account type (Thay đổi loại tài khoản).
3. Trong hộp thoại, chọn Administrator hoặc Standard User.
4. Bấm OK. Đăng xuất rồi đăng nhập lại để chắc chắn quyền đã đổi.

Để đổi quyền, bạn phải đang đăng nhập bằng tài khoản quản trị. Với tài khoản đang đăng nhập hiện tại mà bạn muốn hạ xuống thường, hãy tạo một tài khoản quản trị khác trước.

Nên chuyển sang dùng tài khoản thường như thế nào

1. Tạo tài khoản quản trị riêng và đặt mật khẩu mạnh, chỉ dùng khi cần cài đặt.
2. Tạo tài khoản thường để dùng hằng ngày, chép dữ liệu cá nhân sang đó. Dữ liệu nằm ở thư mục người dùng trong ổ C nên cần chép cẩn thận.
3. Kiểm tra các phần mềm thường dùng có chạy được không.
4. Sau khi ổn, hạ tài khoản cũ xuống thường nếu muốn.

Trước khi chuyển dữ liệu, sao lưu quan trọng ra ổ ngoài hoặc đám mây, xem cách tìm lại file đã lưu trên máy tính.

Cửa sổ UAC: khi nào bấm Yes

Khi một chương trình muốn thay đổi hệ thống, Windows hiện hộp thoại User Account Control (UAC). Với tài khoản thường, hộp này đòi mật khẩu quản trị.

• Bấm Yes (Có) khi chính bạn vừa chủ động cài hoặc chạy một chương trình tin cậy.
• Bấm No nếu hộp thoại bất ngờ xuất hiện khi bạn không làm gì, hoặc từ tệp tải về không rõ nguồn.
• Không nên tắt UAC để đỡ phiền. Đó là lớp bảo vệ quan trọng.

Xem thêm cách tải và cài đặt phần mềm an toàn và cách đăng xuất, chuyển đổi tài khoản.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu máy bạn đã mất quyền quản trị hoặc quên mật khẩu, hãy mang máy tới cửa hàng để được kiểm tra, đừng thử công cụ lạ trên mạng. Doanh nghiệp muốn quản lý quyền nhân viên có thể xem dịch vụ vận hành hệ thống IT hoặc gọi 0943.847.333.