Cách dùng AI mô tả hình ảnh hỗ trợ người khiếm thị

Với người khiếm thị hoặc nhìn kém, một bức ảnh, tờ hóa đơn hay nhãn thuốc thường là rào cản. Các ứng dụng AI hiện nay có thể nhìn ảnh rồi mô tả bằng lời, đọc chữ, nhận ra bố cục. Đây là công cụ hỗ trợ hữu ích, nhưng không phải lúc nào cũng chính xác, nên cần dùng đúng chỗ và biết giới hạn của nó.

Bài này dành cho người dùng, người thân và người hỗ trợ: cách bắt đầu, cách hỏi để mô tả hữu ích hơn, và những tình huống không nên tin hoàn toàn vào AI. Tính năng và tên menu thay đổi theo ứng dụng và phiên bản, bạn hãy kiểm tra trong ứng dụng của mình.

AI mô tả hình ảnh làm được gì

• Mô tả ảnh: ai trong ảnh làm gì (ở mức tổng quát), đồ vật, màu sắc, bối cảnh.
• Đọc chữ: biển hiệu, thực đơn, nhãn sản phẩm, thư từ, tài liệu.
• Trả lời câu hỏi về ảnh: "chiếc áo này màu gì?", "trên bàn có những gì?".
• Hỗ trợ di chuyển, tìm đồ trong một số ứng dụng, ví dụ nhận ra cửa, bậc thang (chỉ để tham khảo).
• Mô tả ảnh trên mạng xã hội, trang web khi chưa có chú thích.

Nhiều điện thoại đã có sẵn trình đọc màn hình (như TalkBack trên Android, VoiceOver trên iPhone), và một số ứng dụng trợ năng tích hợp mô tả ảnh. Tên tính năng có thể khác tùy hãng và phiên bản.

Cách bắt đầu sử dụng

1. Bật trình đọc màn hình của điện thoại trong phần Accessibility (Trợ năng) của Settings (Cài đặt), nếu bạn cần giọng đọc cho toàn bộ giao diện.
2. Chọn ứng dụng AI hoặc ứng dụng trợ năng từ nhà cung cấp uy tín, có điều khoản rõ ràng. Tránh ứng dụng không rõ nguồn gốc.
3. Cho phép truy cập camera hoặc ảnh khi ứng dụng xin quyền. Chỉ cấp quyền cần thiết.
4. Chụp hoặc chọn ảnh. Nếu không nhìn được khung hình, người thân có thể hỗ trợ lần đầu, sau đó thử dùng tính năng hướng dẫn căn khung nếu ứng dụng có.
5. Đặt câu hỏi hoặc yêu cầu "mô tả ảnh này".
6. Nghe kết quả, hỏi tiếp nếu chưa rõ.
7. Xác nhận những thông tin quan trọng bằng cách khác.

Với ảnh đang xem trên web hoặc mạng xã hội, bạn có thể chia sẻ ảnh sang ứng dụng AI để nhờ mô tả, hoặc dùng tính năng mô tả ảnh có sẵn của trình đọc màn hình nếu có.

Cách đặt câu hỏi để mô tả hữu ích hơn

Yêu cầu "mô tả ảnh" khá chung chung. Bạn có thể cụ thể hơn:

• "Mô tả ngắn gọn bức ảnh này trong 3 câu, nói trước điều quan trọng nhất."
• "Đọc toàn bộ chữ trong ảnh này theo thứ tự từ trên xuống dưới."
• "Đây là nhãn sản phẩm. Cho tôi biết tên sản phẩm, hạn sử dụng và thành phần chính."
• "Trên màn hình này có những nút nào? Nút nào để thanh toán?"
• "Có bao nhiêu người trong ảnh và họ đang ở đâu?"
• "Mô tả màu sắc của bộ quần áo này để tôi phối đồ."
• "Ảnh này có đủ rõ để bạn đọc không? Nếu không, tôi nên chụp lại thế nào?"

Hỏi tiếp từng bước giúp bạn kiểm tra: "Chắc chắn chứ? Bạn đọc lại dòng thứ hai giúp tôi." Xem thêm cách viết yêu cầu ở bài cách viết câu lệnh prompt để AI trả lời đúng ý.

Giới hạn và rủi ro cần biết

• AI có thể nhìn sai hoặc "đoán" những phần mờ, thiếu sáng, chữ nhỏ, chữ viết tay hay chữ trang trí. Kết quả nghe tự tin vẫn có thể sai.
• Không thay thế chuyên gia: thông tin về thuốc, y tế, pháp lý cần người có chuyên môn xác nhận.
• Tiếng Việt có dấu đôi khi bị đọc sai, nhất là chữ nhỏ.
• Ảnh chụp lệch, ngược sáng làm giảm độ chính xác. Chụp thẳng, đủ sáng, giữ máy vững.
• Mô tả con người có thể bị bỏ qua hoặc chung chung vì lý do an toàn, riêng tư của nhà cung cấp.

Hãy xem lại bài cách kiểm tra câu trả lời của AI có đúng không để có thói quen xác nhận thông tin.

Quyền riêng tư khi gửi ảnh cho AI

Ảnh có thể chứa thông tin nhạy cảm mà bạn không để ý:

• Giấy tờ tùy thân, thẻ ngân hàng, đơn thuốc, hồ sơ bệnh án: chỉ gửi khi thật cần và khi bạn hiểu rõ ứng dụng xử lý thế nào. Cân nhắc che bớt số thẻ, số căn cước. Xem cách bảo vệ thông tin CCCD khi photo, gửi ảnh giấy tờ.
• Ảnh có người khác (khách, người thân, trẻ em): cân nhắc việc gửi ảnh người khác lên dịch vụ AI.
• Mật khẩu, mã OTP hiển thị trên màn hình: không chụp gửi cho AI.
• Đọc thiết lập về lưu trữ và dùng dữ liệu để huấn luyện của ứng dụng, nếu có tùy chọn tắt thì xem xét tắt.

Tham khảo thêm: những thông tin không nên đưa vào ChatGPT và AI. Với người lớn tuổi, bài hướng dẫn người lớn tuổi dùng AI an toàn và hữu ích cũng có nhiều lời khuyên chung.

Dành cho người thân và chủ cửa hàng

• Viết mô tả ảnh (alt text) cho hình ảnh trên website và mạng xã hội để người dùng trình đọc màn hình hiểu nội dung. AI có thể gợi ý, nhưng bạn nên sửa lại cho đúng.
• Dùng chữ có độ tương phản tốt, cỡ chữ đủ lớn trên bảng giá, thực đơn.
• Hướng dẫn trực tiếp lần đầu cho người thân cách đặt máy, bật tính năng, đặt câu hỏi.
• Nếu cửa hàng có website, đừng chỉ đăng ảnh bảng giá mà không có chữ tương ứng. Dịch vụ thiết kế website có thể tối ưu khả năng tiếp cận.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu bạn hoặc người thân muốn chọn điện thoại, laptop phù hợp với các tính năng trợ năng, hoặc cần người cài đặt trình đọc màn hình, hãy ghé cửa hàng Cường Tech hoặc gọi hotline 0943.847.333. Kỹ thuật viên sẽ hướng dẫn cài đặt, và nếu máy gặp lỗi, bạn có thể dùng dịch vụ sửa chữa với kiểm tra miễn phí.