Cách nhận biết cổng USB 2.0, USB 3.0, USB-C trên máy tính

Nhìn qua thì cổng USB nào cũng na ná nhau, nhưng tốc độ chép dữ liệu giữa các cổng có thể chênh nhau rất nhiều lần. Cắm ổ cứng di động vào nhầm cổng USB 2.0 là lý do phổ biến khiến việc sao chép "chậm như rùa".

Bài này giúp bạn phân biệt USB 2.0, USB 3.x và USB-C bằng mắt thường, bằng ký hiệu in trên máy, và bằng công cụ có sẵn trong Windows.

Ba điều dễ nhầm lẫn về USB

Trước hết cần tách hai khái niệm: hình dạng đầu cắm và chuẩn tốc độ. USB-C là hình dạng (đầu dẹt, đối xứng, cắm ngược xuôi đều được). USB 2.0 hay 3.0 là chuẩn tốc độ truyền. Một cổng USB-C có thể chạy chuẩn rất chậm hoặc rất nhanh tùy máy.

• USB-A là cổng chữ nhật quen thuộc trên máy tính để bàn và laptop. Cổng này có thể là USB 2.0 hoặc USB 3.x.
• USB-C là cổng nhỏ, bầu hai đầu. Tốc độ phụ thuộc thiết kế của máy.
• Tốc độ lý thuyết: USB 2.0 tối đa 480 Mbps, USB 3.0 (nay thường gọi là USB 3.2 Gen 1) tối đa 5 Gbps. Tốc độ thực tế luôn thấp hơn.

Nhận biết USB-A 2.0 và 3.0 bằng mắt

Cách đơn giản nhất là nhìn phần nhựa nằm bên trong lòng cổng.

• Lõi đen hoặc trắng: thường là USB 2.0.
• Lõi xanh dương: thường là USB 3.0 (5 Gbps).
• Lõi xanh ngọc (teal): thường là USB 3.1 trở lên, tốc độ cao hơn.
• Lõi đỏ hoặc vàng: cổng cấp nguồn liên tục, có thể sạc điện thoại cả khi máy tắt (tùy hãng). Tốc độ phải xem thêm ký hiệu.

Đây chỉ là quy ước, không phải hãng nào cũng tuân thủ. Nhiều laptop đời mới dùng lõi đen cho cả cổng USB 3.x, nên hãy kiểm tra thêm ký hiệu.

Ký hiệu in cạnh cổng

• Chữ SS (SuperSpeed) viết cạnh biểu tượng USB nghĩa là cổng nhanh, từ USB 3.0 trở lên. Đôi khi kèm số 5, 10 hay 20 (đơn vị Gbps).
• Biểu tượng tia sét thường chỉ Thunderbolt, có trên một số máy dùng cổng USB-C.
• Biểu tượng hình màn hình hoặc chữ DP cạnh USB-C cho biết cổng xuất được hình ảnh ra màn hình.
• Biểu tượng pin / tia sét nhỏ kèm dấu thường là cổng sạc, tùy hãng.

Cách kiểm tra trong Windows 11

Nếu không chắc, bạn có thể hỏi chính Windows.

1. Nhấn chuột phải vào nút Start, chọn Device Manager (Trình quản lý thiết bị).
2. Kéo xuống và mở mục Universal Serial Bus controllers (Bộ điều khiển Bus Nối tiếp Đa năng).
3. Tìm các dòng USB xHCI hoặc USB 3.x eXtensible Host Controller. Nếu thấy dòng chứa "3.0" hay "3.1" thì máy có cổng USB 3.x, nếu chỉ thấy "Enhanced Host Controller" thì chỉ có USB 2.0.
4. Cắm thiết bị vào cổng cần thử, rồi mở Settings (Cài đặt) > Bluetooth & devices (Bluetooth và thiết bị) > USB.
5. Nếu cắm thiết bị tốc độ cao vào cổng chậm, Windows sẽ hiện thông báo kiểu "thiết bị này có thể chạy nhanh hơn nếu cắm vào cổng khác".

Thông báo ở bước 5 chỉ hiện với một số thiết bị, nên đừng chỉ trông vào đó.

Thử nhanh bằng chép file

Cách thực tế nhất là chép một file lớn, vài GB, từ máy sang ổ USB (loại có chuẩn 3.0 trở lên). Mở cửa sổ sao chép và xem tốc độ.

• Khoảng 20 – 40 MB/s: nhiều khả năng đang cắm vào cổng USB 2.0.
• Trên 100 MB/s: thường là cổng USB 3.x (còn phụ thuộc loại USB hay ổ cắm).

Con số mang tính tham khảo vì còn phụ thuộc chất lượng USB, tốc độ ổ và loại file.

Cắm sao cho nhanh nhất

• Với ổ cứng di động, USB chép dữ liệu nhiều: ưu tiên cổng lõi xanh hoặc có chữ SS.
• Với chuột, bàn phím, USB dongle không dây: cổng USB 2.0 là đủ, để dành cổng nhanh cho thiết bị cần.
• Với PC để bàn: cổng phía sau (gắn trực tiếp mainboard) thường ổn định và nhanh hơn cổng mặt trước, vì mặt trước còn phụ thuộc dây nối từ case.
• Dùng cáp đúng chuẩn: cáp quá cũ hoặc cáp chỉ sạc sẽ làm giảm tốc độ dù cổng nhanh.

Máy ít cổng USB, mở rộng thế nào?

Laptop mỏng nhẹ hiện nay thường chỉ có vài cổng, có khi chỉ USB-C. Lúc này một chiếc hub USB-C sẽ giúp bạn cắm thêm USB-A, HDMI, đầu đọc thẻ. Nên chọn hub có cổng USB-A chuẩn 3.0 để không làm chậm ổ cứng di động, xem thêm hub USB-C cho laptop: chọn loại nào.

Nếu cắm vào mà máy báo không nhận, hãy xem máy tính không nhận USB. Còn khi chép file lớn báo lỗi, nguyên nhân có thể nằm ở định dạng: không chép được file lớn hơn 4GB vào USB.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu cổng USB trên máy bạn lúc nhận lúc không, lỏng hoặc không cấp điện, nên để kỹ thuật viên kiểm tra thay vì tự cậy mở máy. Bạn có thể mang máy tới cửa hàng để được kiểm tra miễn phí và báo giá trước khi sửa tại trang sửa chữa.