Cách nhận biết file .exe giả dạng file PDF, Word

Một email báo “hóa đơn”, “bảng lương”, “hồ sơ xin việc” kèm tệp tên rất bình thường, nhưng khi mở ra lại là chương trình cài mã độc. Kẻ gian thường đặt tên như hoa-don.pdf.exe hoặc gắn biểu tượng PDF, Word cho một file chạy được (.exe). Bài này chỉ cho bạn cách nhìn ra sự khác biệt trong vài giây, trước khi bấm mở.

Chìa khóa nằm ở đuôi thật của file. Windows mặc định ẩn đuôi file đã biết, nên bạn cần bật hiển thị lên.

Vì sao file .exe dễ đánh lừa

Tên file gồm phần tên và phần đuôi, ví dụ bao-cao.docx. Khi Windows ẩn đuôi, file bao-cao.docx.exe chỉ hiện là bao-cao.docx, trong khi đuôi thật là .exe, tức là chương trình. Biểu tượng cũng có thể bị đổi để trông giống tệp PDF hoặc Word.

Ngoài .exe, nhiều đuôi khác cũng chạy được mã: .scr, .bat, .cmd, .js, .vbs, .msi, .lnk (lối tắt). Tệp nén và ảnh đĩa như .zip, .iso cũng hay bị dùng để giấu chúng bên trong.

Bật hiển thị đuôi file trên Windows 11

1. Mở File Explorer (Trình quản lý tệp) bằng tổ hợp Windows + E.
2. Trên thanh công cụ, bấm View (Xem).
3. Chọn Show (Hiển thị).
4. Tích vào File name extensions (Phần mở rộng tên tệp).

Từ giờ mọi file đều hiện đầy đủ đuôi. Trên Windows 10, tab View có sẵn ô File name extensions ngay trên thanh công cụ.

Các dấu hiệu nhận ra file giả

Sau khi hiện đuôi, hãy đối chiếu:

• Đuôi kép: hoa-don.pdf.exe, cv.docx.scr. File thật chỉ có một đuôi cuối là .pdf hoặc .docx.
• Cột Type (Loại): ở chế độ xem chi tiết, file PDF thật ghi là tài liệu PDF, còn file giả sẽ ghi Application (Ứng dụng).
• Dung lượng bất thường: một “bản scan hợp đồng 30 trang” chỉ nặng vài chục KB, hoặc ngược lại một file Word đơn giản nặng hàng chục MB.
• Nguồn gửi đáng ngờ: email từ địa chỉ lạ, giọng văn thúc ép, yêu cầu mở gấp. Xem thêm cách nhận biết email lừa đảo giả mạo ngân hàng.
• Yêu cầu bật macro: file Word hiện dòng “Enable Content (Bật nội dung)” để xem được là dấu hiệu rất đáng ngờ, nhất là với đuôi .docm hoặc .xlsm.

Kiểm tra thêm trong Properties

1. Bấm chuột phải vào file, chọn Properties (Thuộc tính).
2. Ở tab General, xem dòng Type of file (Loại tệp) và Opens with (Mở bằng).
3. Sang tab Details (Chi tiết) để xem tên sản phẩm, nhà phát hành. File độc hại thường để trống hoặc ghi nội dung lạ.

Quét file bằng Microsoft Defender trước khi mở

Nếu chưa chắc, đừng nhấp đúp. Hãy quét trước:

1. Bấm chuột phải vào file, chọn Show more options (Hiện thêm tùy chọn) nếu cần.
2. Chọn Scan with Microsoft Defender (Quét bằng Microsoft Defender).
3. Đợi kết quả. Nếu báo mối đe dọa, chọn xóa hoặc cách ly theo gợi ý.

Bạn cũng nên chắc rằng Defender đang bật và Windows được cập nhật. Với phần mềm cài đặt, chỉ tải từ trang chính thức, xem cách tải và cài phần mềm an toàn.

Nếu đã lỡ mở nhầm file lạ

Đừng hoảng, nhưng hành động nhanh:

1. Ngắt mạng (tắt Wi-Fi hoặc rút dây mạng) để mã độc khó gửi dữ liệu ra ngoài.
2. Chạy quét toàn bộ: mở Windows Security, vào Virus & threat protection, chọn Scan options, rồi Full scan.
3. Dùng một thiết bị khác, sạch, để đổi mật khẩu email, ngân hàng, mạng xã hội. Bật xác thực hai yếu tố nếu chưa có.
4. Theo dõi tài khoản ngân hàng, tin nhắn đăng nhập lạ. Xem cách bật thông báo đăng nhập lạ.
5. Nếu máy chậm bất thường, hiện quảng cáo lạ, hoặc có dữ liệu quan trọng, hãy nhờ kỹ thuật viên kiểm tra thay vì tự xóa lung tung.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu bạn nghi máy đã bị nhiễm sau khi mở file lạ, hãy mang tới cửa hàng để được kiểm tra miễn phí và báo giá trước khi xử lý qua trang sửa chữa. Cần cài lại Windows sạch hoặc cứu dữ liệu, bạn gọi hotline 0943.847.333 để được hướng dẫn.