Cách nhận biết lừa đảo giả danh nhân viên điện lực, nhà mạng

Một cuộc gọi báo 'sắp bị cắt điện vì nợ tiền' hay tin nhắn 'SIM của bạn sẽ bị khóa sau vài giờ' rất dễ khiến người nhận hoảng và làm theo. Đó chính là mục đích của kẻ lừa đảo: tạo áp lực để bạn không kịp suy nghĩ. Bài này giúp bạn nhận ra các dấu hiệu chung và biết chính xác nên làm gì khi gặp tình huống như vậy.

Bạn không cần am hiểu công nghệ để phòng tránh. Chỉ cần nhớ một nguyên tắc: không làm theo bất kỳ yêu cầu nào trong cuộc gọi hoặc tin nhắn không do bạn chủ động liên hệ, rồi tự kiểm tra lại qua kênh chính thức.

Kịch bản lừa đảo thường gặp

Các chiêu trò thay đổi liên tục, nhưng khung kịch bản khá giống nhau:

• Dọa cắt điện: người lạ xưng là nhân viên điện lực, nói bạn chưa thanh toán tiền điện, yêu cầu chuyển khoản ngay hoặc bấm vào đường link để 'xác nhận'.
• Dọa khóa SIM: tin nhắn hoặc cuộc gọi tự xưng nhà mạng, nói thông tin thuê bao chưa chuẩn hóa, yêu cầu bấm link hoặc gọi lại số lạ để 'cập nhật'.
• Hứa tặng quà, hoàn tiền: thông báo trúng thưởng, giảm giá hoặc hoàn tiền điện, nước, cước viễn thông, yêu cầu điền thông tin thẻ.
• Giả danh nhân viên đến tận nhà: người mặc đồng phục hoặc cầm giấy tờ trông có vẻ thật, đòi thu tiền mặt, thay công tơ hoặc 'kiểm tra' thiết bị mạng.
• Giả danh cơ quan chức năng: kết hợp thêm thông tin rằng bạn dính vào vụ việc nào đó, yêu cầu giữ bí mật và chuyển tiền vào 'tài khoản tạm giữ'.

Những dấu hiệu cho thấy đây là lừa đảo

Khi gặp tình huống nghi ngờ, hãy đối chiếu với danh sách dưới đây. Chỉ cần dính một dấu hiệu là đủ để dừng lại.

1. Thúc ép về thời gian: 'trong vòng 30 phút', 'ngay hôm nay', 'nếu không sẽ bị cắt'.
2. Yêu cầu cung cấp mã OTP, mật khẩu, mã PIN, số thẻ: đơn vị thật không bao giờ cần những thứ này qua điện thoại.
3. Gửi đường link lạ: tên miền sai chính tả, có thêm ký tự, hoặc là link rút gọn.
4. Yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản cá nhân: tiền điện, cước viễn thông được thu qua các kênh chính thức, không phải số tài khoản của một người bất kỳ.
5. Yêu cầu cài ứng dụng ngoài kho chính thức hoặc cho phép điều khiển từ xa điện thoại, máy tính.
6. Dặn giữ bí mật: 'đừng nói với người nhà', 'đừng báo ngân hàng'.

Khi nhận cuộc gọi hoặc tin nhắn nghi ngờ, hãy làm gì

1. Bình tĩnh, không bấm vào link và không làm theo hướng dẫn nào trong tin nhắn.
2. Cúp máy. Bạn không bắt buộc phải nghe tiếp hay trả lời câu hỏi nào.
3. Tự tra cứu kênh chính thức: mở ứng dụng hoặc trang web chính thức của đơn vị điện lực, nhà mạng (tự gõ tên miền hoặc tải ứng dụng từ kho ứng dụng chính thức), hoặc gọi số tổng đài in trên hóa đơn giấy, hợp đồng, thẻ SIM.
4. Kiểm tra tình trạng thật: xem hóa đơn, lịch sử thanh toán trong ứng dụng chính thức. Nếu thật sự có nợ, bạn sẽ thấy ở đó.
5. Nhờ người thân kiểm tra cùng nếu bạn còn phân vân. Kẻ gian rất sợ có người thứ hai tỉnh táo.

Nếu đã lỡ bấm link hoặc cung cấp thông tin

Đừng xấu hổ hay giấu giếm, hành động càng sớm càng hạn chế thiệt hại:

1. Gọi ngay tổng đài ngân hàng (số in sau thẻ hoặc trong ứng dụng ngân hàng chính thức) để khóa thẻ, tạm dừng giao dịch nếu bạn đã lộ thông tin tài chính.
2. Đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng (ngân hàng, email, mạng xã hội) từ một thiết bị sạch, rồi bật xác minh 2 bước. Xem thêm cách bảo vệ tài khoản bằng mật khẩu mạnh và xác minh 2 bước.
3. Gỡ ứng dụng lạ nếu lỡ cài, và dùng phần mềm bảo mật có sẵn của Windows hoặc điện thoại để quét. Nếu nghi ngờ máy đã bị cài phần mềm độc hại, bạn có thể mang tới dịch vụ sửa chữa để được kiểm tra.
4. Giữ lại bằng chứng: ảnh chụp tin nhắn, số điện thoại, nội dung cuộc gọi, biên lai chuyển khoản.
5. Trình báo công an địa phương nơi bạn cư trú nếu đã mất tiền hoặc dữ liệu cá nhân, và báo cho nhà mạng để họ xử lý số điện thoại lừa đảo.

Cách phòng tránh lâu dài

• Dùng ứng dụng chính thức để xem và thanh toán hóa đơn điện, nước, cước viễn thông. Hạn chế thanh toán qua link nhận từ tin nhắn.
• Không chia sẻ OTP cho bất kỳ ai, kể cả người xưng là nhân viên ngân hàng.
• Bật chặn số lạ hoặc lọc cuộc gọi rác trên điện thoại. Trên điện thoại hiện nay thường có mục chặn và báo cáo số điện thoại làm phiền.
• Cẩn thận với người đến tận nhà: yêu cầu xem giấy tờ, thẻ nhân viên, rồi gọi tổng đài chính thức để xác nhận trước khi cho vào nhà hay đưa tiền.
• Chia sẻ cho người lớn tuổi trong nhà. Ông bà, bố mẹ thường là đối tượng bị nhắm tới nhiều nhất. Dành năm phút kể cho họ nghe các kịch bản ở trên là cách bảo vệ hiệu quả.
• Cập nhật hệ điều hành và ứng dụng để giảm rủi ro bị cài mã độc qua link độc hại. Bạn cũng nên tham khảo cách dùng trình duyệt an toàn.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu bạn nghi máy tính hay điện thoại đã dính phần mềm lạ sau khi bấm vào link, hãy mang máy tới cửa hàng để kỹ thuật viên kiểm tra. Bạn cũng có thể gọi hotline/Zalo 0943.847.333 để được hướng dẫn nhanh. Với doanh nghiệp muốn rà soát an toàn thông tin cho nhân viên, hãy xem trang dịch vụ IT.