Cách nhận biết lừa đảo thu thập sinh trắc học khuôn mặt
Cách nhận biết lừa đảo yêu cầu quét khuôn mặt, quay video xoay đầu qua link hoặc app lạ, và việc cần làm ngay nếu lỡ cung cấp dữ liệu.
Khuôn mặt của bạn giờ được dùng để mở khóa điện thoại, xác thực giao dịch ngân hàng và đăng nhập nhiều dịch vụ. Chính vì vậy kẻ gian tìm cách lấy ảnh, video khuôn mặt của bạn: có thể để vượt qua bước xác thực, hoặc để dựng video giả mạo. Bài này giúp bạn nhận ra các chiêu thường gặp và biết khi nào thì yêu cầu quét mặt là thật, khi nào là bẫy.
Nguyên tắc ngắn gọn: việc xác thực khuôn mặt thật sự chỉ nên diễn ra trong ứng dụng chính thức mà bạn tự cài từ kho ứng dụng, hoặc trực tiếp tại quầy giao dịch. Mọi yêu cầu đến từ cuộc gọi, tin nhắn, link lạ đều đáng ngờ.
Vì sao khuôn mặt của bạn có giá trị với kẻ gian
Mật khẩu có thể đổi, nhưng khuôn mặt thì không. Nếu ai đó có đủ ảnh, video chất lượng tốt cùng giấy tờ tùy thân của bạn, họ có thể thử mở tài khoản, vay tiền hoặc vượt xác thực ở một số dịch vụ. Video bạn tự quay còn có thể bị đem đi ghép, làm giả giọng và hình ảnh để lừa người thân của bạn.
Vì vậy hãy xem ảnh chụp khuôn mặt cầm giấy tờ, video xoay đầu, chớp mắt, đọc số... là dữ liệu nhạy cảm ngang với mật khẩu.
Các kịch bản lừa đảo hay gặp
- Giả danh ngân hàng hoặc cơ quan nhà nước: gọi điện hoặc nhắn tin báo "tài khoản sắp bị khóa nếu không xác thực sinh trắc học", kèm một đường link hoặc file cài đặt.
- Ứng dụng giả mạo: app giả danh ứng dụng định danh, ngân hàng, ví điện tử, bắt bạn quay khuôn mặt rồi nhập thêm số căn cước, số thẻ.
- Tuyển dụng, làm nhiệm vụ online: đòi "xác minh danh tính" bằng video chớp mắt, đọc số, quay mặt cầm CCCD trước khi nhận việc.
- Hỏi vay, mở thẻ, nhận quà: trang web đòi chụp mặt để "nhận ưu đãi" hoặc "xét duyệt khoản vay".
- Nhờ bấm hộ, quay hộ: người lạ nhờ bạn quay video đọc đoạn văn có sẵn để "thử giọng", "thử camera".
Dấu hiệu cho thấy yêu cầu quét mặt là bẫy
- Bạn bị thúc ép gấp: "trong hôm nay", "sẽ bị khóa tài khoản", "không làm sẽ mất tiền".
- Yêu cầu đến qua link lạ hoặc file cài đặt gửi trong tin nhắn, thay vì ứng dụng bạn tự tải.
- Ứng dụng đòi quyền camera, micro, truy cập thông báo, chế độ trợ năng mà không liên quan chức năng.
- Có kèm yêu cầu đọc mã OTP, nhập mật khẩu, cung cấp ảnh giấy tờ cùng lúc.
- Tên miền, tên app na ná tên thật nhưng sai một vài ký tự.
Cách bảo vệ dữ liệu khuôn mặt hằng ngày
- Chỉ tải ứng dụng từ Google Play, App Store, Microsoft Store, hoặc làm theo hướng dẫn của chính ngân hàng. Xem thêm cách nhận biết ứng dụng và đường link giả mạo VNeID.
- Với ứng dụng cần quét mặt, hãy tự mở ứng dụng, đừng bấm link trong tin nhắn.
- Hạn chế đăng ảnh chụp cận mặt và video xoay mặt công khai; đặt ảnh bạn bè chỉ xem ở chế độ riêng tư.
- Không chụp ảnh cầm CCCD gửi cho người lạ. Đọc thêm cách bảo vệ thông tin CCCD khi photo, gửi ảnh.
- Bật xác thực hai yếu tố cho tài khoản quan trọng để không chỉ phụ thuộc vào khuôn mặt hay mật khẩu.
- Cảnh giác với video hoặc cuộc gọi video "người quen" vay tiền: hãy gọi lại bằng số quen thuộc. Bài nhận biết ảnh, video giả mạo do AI có thêm dấu hiệu để kiểm tra.
Nếu lỡ quay mặt hoặc gửi ảnh giấy tờ cho kẻ gian
Đừng hoảng loạn, hãy làm theo thứ tự:
- Ngắt kết nối: gỡ ứng dụng lạ vừa cài, tắt dữ liệu di động hoặc Wi-Fi nếu nghi máy bị cài phần mềm độc hại.
- Gọi hotline chính thức của ngân hàng (số in trên thẻ hoặc trong app chính thức) để báo, yêu cầu khóa tạm thẻ và tài khoản nếu cần.
- Đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng (email, ngân hàng, mạng xã hội) từ một thiết bị sạch, rồi bật xác thực hai yếu tố.
- Kiểm tra giao dịch và thông báo đăng nhập trong những ngày tiếp theo.
- Trình báo với cơ quan công an nơi bạn cư trú, mang theo ảnh chụp tin nhắn, số điện thoại, đường link, nội dung trao đổi làm bằng chứng.
- Nếu nghi điện thoại hoặc máy tính đã cài phần mềm lạ, nên nhờ kỹ thuật viên kiểm tra và quét lại máy.
Cần hỗ trợ thêm?
Nếu máy tính hoặc điện thoại của bạn đã lỡ cài ứng dụng lạ và bạn không chắc nó có còn an toàn, bạn có thể mang máy đến kiểm tra tại cửa hàng, nhân viên sẽ xem giúp và báo rõ tình trạng trước khi xử lý. Dịch vụ kiểm tra ban đầu miễn phí; bạn xem thêm tại trang sửa chữa hoặc gọi hotline 0943.847.333.
Câu hỏi thường gặp
Quét khuôn mặt trên ứng dụng ngân hàng có an toàn không?
Nếu bạn tự tải đúng ứng dụng chính thức từ kho ứng dụng và thao tác trong app đó thì đây là cách xác thực hợp lệ. Nguy hiểm là khi bạn được yêu cầu quét mặt qua link, file cài đặt hay ứng dụng lạ.
Kẻ gian có dùng ảnh khuôn mặt của tôi để vay tiền được không?
Ảnh khuôn mặt kèm giấy tờ và thông tin cá nhân làm tăng rủi ro bị mạo danh, vì vậy đừng gửi cho người lạ. Hãy theo dõi giao dịch, thông báo tín dụng và báo ngay cho ngân hàng, công an nếu thấy bất thường.
Lỡ quay video xoay mặt cho người lạ thì làm gì?
Gỡ ứng dụng lạ, đổi mật khẩu từ thiết bị sạch, gọi hotline chính thức của ngân hàng để khóa tạm nếu cần và trình báo công an kèm bằng chứng.
Làm sao phân biệt app thật và app giả?
App thật được tải từ kho ứng dụng chính thức, do bạn chủ động tìm. App giả thường đến từ link hoặc file gửi trong tin nhắn, đòi nhiều quyền không cần thiết và tên gần giống app thật.
