Cách tắt macro trong Word, Excel để tránh mã độc

Macro là các đoạn lệnh nhỏ nằm bên trong file Word, Excel để tự động hóa công việc. Chính vì mạnh như vậy nên macro cũng là con đường quen thuộc của mã độc: một file "hóa đơn", "bảng lương" gửi qua email yêu cầu bạn bấm cho phép, thế là máy bị cài phần mềm lạ.

Bài này hướng dẫn bạn đặt Word và Excel ở chế độ an toàn, biết khi nào macro đáng tin và cách xử lý khi lỡ bấm nhầm. Thao tác dưới đây theo Microsoft 365 hoặc Office bản mới trên Windows, tên menu ở bản cũ có thể khác chút.

Macro là gì và vì sao nguy hiểm

Macro (viết bằng VBA) có thể mở file, chạy lệnh hệ thống và tải thêm chương trình từ mạng. Trong công việc kế toán, văn phòng, macro hợp lệ giúp tự động tính toán hoặc in hàng loạt. Nhưng khi nó đến từ nguồn lạ, nó có thể làm bất kỳ điều gì mà tài khoản của bạn được phép.

File chứa macro thường có đuôi .docm, .xlsm, .xlsb hoặc .xls/.doc (định dạng cũ). Đuôi .docx và .xlsx thông thường không lưu được macro, nhưng kẻ xấu vẫn có thể đổi tên hoặc gửi kèm file khác, nên đừng chỉ nhìn đuôi.

Cách tắt macro trong Excel

1. Mở Excel, chọn File (Tệp).
2. Chọn Options (Tùy chọn) ở góc dưới bên trái.
3. Chọn Trust Center (Trung tâm tin cậy).
4. Bấm nút Trust Center Settings (Cài đặt Trung tâm tin cậy).
5. Chọn Macro Settings (Cài đặt macro) ở cột bên trái.
6. Chọn một trong các mức bên dưới rồi bấm OK hai lần.

Cách tắt macro trong Word

Thao tác y hệt Excel: File (Tệp) > Options (Tùy chọn) > Trust Center > Trust Center Settings > Macro Settings. Mức bạn chọn chỉ áp dụng cho từng ứng dụng, nên cần đặt riêng cho Word, Excel và PowerPoint.

Nên chọn mức nào

Trong mục Macro Settings thường có các lựa chọn:

• Disable all macros without notification: tắt hoàn toàn, không báo gì. An toàn nhất nếu bạn không dùng macro.
• Disable all macros with notification: tắt macro nhưng hiện thanh cảnh báo, để bạn tự quyết định bật. Đây là mức hợp lý cho đa số người dùng.
• Disable all macros except digitally signed macros: chỉ cho chạy macro có chữ ký số của nhà phát hành bạn đã tin cậy.
• Enable all macros: bật tất cả. Không nên chọn, vì mã độc chạy được ngay không cần hỏi.

Khi mở file thấy thanh cảnh báo vàng hoặc đỏ

Khi mở file có macro, Office hiện thanh thông báo ở trên cùng:

• Thanh vàng "Security Warning - Macros have been disabled": macro đang bị tắt, nút Enable Content (Bật nội dung) để cho chạy.
• Thanh đỏ "Microsoft has blocked macros from running": file tải từ internet hoặc email nên macro bị chặn mặc định. Bản Office mới thường chặn kiểu này và không có nút bật nhanh.

Trước khi bấm Enable Content, hãy tự hỏi:

1. Mình có đang chờ file này từ người đó không?
2. File có nói "phải bật nội dung mới xem được" không? Đây là chiêu rất hay gặp của mã độc.
3. Mình có thật sự cần chức năng macro không, hay chỉ cần xem số liệu?

Nếu không chắc, hãy xem file ở chế độ chỉ đọc hoặc hỏi lại người gửi bằng kênh khác như gọi điện. Xem thêm cách nhận biết email có tệp đính kèm độc hại.

Dấu hiệu file Office đáng ngờ

• Email lạ, tiêu đề giục giã: "hóa đơn quá hạn", "đơn hàng", "hồ sơ xin việc".
• Nội dung file mờ hoặc có hình, kèm dòng hướng dẫn "bấm Enable Content để xem".
• Đuôi file lạ như .docm, .xlsm trong khi người gửi nói là bảng tính bình thường.
• Người gửi là tài khoản bạn quen nhưng văn phong khác thường. Tài khoản đó có thể đã bị chiếm.

Nếu lỡ bấm Enable Content

1. Ngắt mạng (tắt Wi-Fi, rút dây mạng) để hạn chế mã độc tải thêm.
2. Đóng file, không lưu lại.
3. Mở Windows Security (Bảo mật Windows) > Virus & threat protection (Bảo vệ khỏi virus & mối đe dọa) > Scan options (Tùy chọn quét) > chọn Full scan (Quét toàn bộ) rồi bấm Scan now. Nếu cần quét sâu hơn, chọn Microsoft Defender Antivirus (Offline scan).
4. Từ một thiết bị khác an toàn, đổi mật khẩu email, ngân hàng và các tài khoản quan trọng.
5. Báo cho bộ phận IT nếu là máy công ty.

Nếu máy chạy chậm bất thường, hiện cửa sổ lạ hoặc bạn đã nhập mật khẩu sau khi mở file, hãy để kỹ thuật viên kiểm tra thay vì tự gỡ lung tung.

Giữ Office luôn an toàn

• Cập nhật Office và Windows thường xuyên. Xem cách giữ phần mềm và trình duyệt luôn được cập nhật.
• Dùng bản Office có bản quyền để nhận cập nhật bảo mật.
• Chỉ lưu macro của riêng bạn vào thư mục tin cậy (Trusted Locations) và đừng thêm thư mục Tải xuống vào danh sách đó.
• Không dùng tài khoản quản trị để làm việc hằng ngày, xem cách phân quyền tài khoản quản trị và tài khoản thường.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu bạn nghi máy đã nhiễm mã độc từ file Office, hoặc muốn cấu hình bảo mật chung cho máy văn phòng, hãy mang máy tới cửa hàng hoặc gọi 0943.847.333. Doanh nghiệp có thể tham khảo dịch vụ vận hành hệ thống IT để được thiết lập chính sách an toàn cho toàn bộ máy.