Chatbot giả mạo ngân hàng, sàn thương mại điện tử: cách nhận biết

Chatbot trả lời tự động giờ có ở nhiều nơi, và kẻ lừa đảo cũng dùng chúng. Một tin nhắn tự xưng là 'trợ lý ảo của ngân hàng' hoặc 'chăm sóc khách hàng sàn thương mại điện tử' có thể trả lời rất mượt, nhưng nếu nó dẫn bạn vào đường link lạ, hỏi mã OTP hay mật khẩu thì gần như chắc chắn là giả mạo.

Bài này nêu dấu hiệu nhận biết và cách xác minh bằng kênh chính thức. Nguyên tắc cốt lõi: ngân hàng và sàn thương mại điện tử thật không bao giờ cần bạn đọc mã OTP hay mật khẩu cho bất kỳ ai, kể cả nhân viên hay chatbot.

Chatbot giả mạo hoạt động thế nào

Kẻ xấu thường làm theo những cách sau:

• Gửi tin nhắn, email hoặc quảng cáo kèm đường link dẫn đến một trang trò chuyện giả giao diện ngân hàng.
• Tạo tài khoản mạng xã hội hoặc nhóm chat có tên, ảnh đại diện giống thương hiệu thật.
• Dùng chatbot trả lời nhanh để tạo cảm giác đang nói chuyện với bộ phận chăm sóc khách hàng.
• Chuyển bạn sang người 'nhân viên hỗ trợ' để lấy thông tin hoặc yêu cầu thao tác.

Chatbot AI viết rất trơn tru nên không còn dấu hiệu sai chính tả như trước. Xem thêm cách nhận biết email lừa đảo viết bằng AI.

Dấu hiệu nhận biết chatbot giả mạo

Yêu cầu thông tin nhạy cảm

• Hỏi mã OTP, mật khẩu, mã PIN, số thẻ đầy đủ, mã CVV.
• Yêu cầu chụp ảnh thẻ, CCCD hoặc quay mặt để 'xác minh'.
• Yêu cầu cài ứng dụng ngoài cửa hàng chính thức hoặc cho phép điều khiển từ xa.

Tạo áp lực

• Dọa khóa tài khoản, hủy đơn hàng, phạt tiền nếu không làm ngay.
• Hứa hoàn tiền, quà tặng, giảm phí nếu bạn nhập thông tin ngay.
• Giới hạn thời gian làm bạn không kịp suy nghĩ.

Sai kênh

• Liên hệ bạn trước, trong khi bạn chưa hề hỏi.
• Đường link có tên miền lạ, thêm ký tự, hoặc rút gọn đáng ngờ.
• Chuyển bạn sang ứng dụng nhắn tin cá nhân để 'hỗ trợ riêng'.
• Hướng dẫn chuyển tiền vào tài khoản cá nhân 'để xác minh' hay 'để nhận hoàn tiền'.

Cách xác minh kênh chính thức

1. Không bấm link trong tin nhắn. Hãy tự mở ứng dụng ngân hàng hoặc sàn thương mại điện tử đã cài từ cửa hàng ứng dụng chính thức.
2. Tìm mục hỗ trợ hoặc chat với tổng đài ngay trong ứng dụng.
3. Với ngân hàng, gọi số tổng đài in ở mặt sau thẻ hoặc ghi trên ứng dụng và website chính thức mà bạn tự gõ địa chỉ.
4. Với sàn thương mại điện tử, kiểm tra đơn hàng trong ứng dụng; thông tin đơn hàng và chat với cửa hàng nên làm trên chính ứng dụng.
5. Kiểm tra tên miền đúng chính tả trước khi nhập bất cứ thứ gì.
6. Với tài khoản mạng xã hội, xem có dấu xác minh, thời gian tạo, bài đăng lịch sử, nhưng đừng chỉ dựa vào dấu tích vì kẻ xấu có thể làm giả giao diện.

Biện pháp phòng ngừa

• Bật xác minh hai bước cho tài khoản ngân hàng, email, sàn thương mại điện tử.
• Bật thông báo biến động số dư.
• Đặt hạn mức giao dịch hợp lý nếu ứng dụng ngân hàng cho phép.
• Không dùng chung mật khẩu giữa các dịch vụ.
• Cẩn thận với quảng cáo 'tư vấn vay tiền', 'hỗ trợ mở khóa tài khoản'.
• Hướng dẫn người lớn tuổi trong nhà cách phân biệt, vì họ hay là mục tiêu của các tin nhắn khẩn cấp.

Để biết thêm về giả mạo ngân hàng qua email, xem cách nhận biết email lừa đảo giả mạo ngân hàng. Với lừa đảo bán tài khoản hoặc phần mềm giá rẻ, xem cách nhận biết lừa đảo bán tài khoản AI, phần mềm bản quyền giá rẻ.

Nếu lỡ cung cấp thông tin

1. Gọi ngay đường dây nóng chính thức của ngân hàng để khóa thẻ, tài khoản hoặc tạm ngưng giao dịch.
2. Đổi mật khẩu ứng dụng ngân hàng, email và sàn thương mại điện tử từ thiết bị an toàn.
3. Gỡ ứng dụng lạ đã cài, nếu có, và kiểm tra máy.
4. Lưu lại bằng chứng: ảnh chụp màn hình tin nhắn, đường link, số tài khoản nhận tiền.
5. Báo cơ quan công an địa phương, và báo cho sàn thương mại điện tử qua kênh hỗ trợ chính thức.
6. Cảnh báo người thân vì kẻ xấu có thể dùng thông tin của bạn để lừa người khác.

Thời gian rất quan trọng, vì giao dịch càng sớm được báo thì khả năng can thiệp càng cao. Tuy nhiên kết quả còn phụ thuộc quy trình của ngân hàng và cơ quan chức năng.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu nghi ngờ máy tính hoặc điện thoại đã cài phần mềm độc hại sau khi bấm link lạ, hãy mang máy tới cửa hàng để kiểm tra và rà soát, xem dịch vụ sửa chữa hoặc liên hệ qua hotline 0943.847.333. Doanh nghiệp cần rà soát an toàn thông tin có thể xem dịch vụ IT.