Ổ cứng bị chuyển thành RAW, đòi format: đừng format vội

Cắm ổ cứng hoặc USB vào máy, Windows báo You need to format the disk before you can use it (Bạn cần định dạng ổ đĩa trước khi sử dụng). Mở Disk Management thì ổ có định dạng RAW. Nhiều người hoảng và bấm Format ngay, và đó chính là bước dễ làm mất dữ liệu nhất.

Bài này giải thích RAW là gì, vì sao xảy ra, những việc bạn nên làm và không nên làm để giữ cơ hội lấy lại dữ liệu cao nhất.

RAW nghĩa là gì?

Bình thường, ổ cứng có hệ thống tập tin (file system) như NTFS, exFAT hay FAT32, giống như mục lục giúp Windows biết file nằm ở đâu. Khi ổ hiển thị RAW, nghĩa là Windows không đọc được mục lục này. Dữ liệu thật thường vẫn còn nguyên trên ổ, chỉ là Windows không biết cách tìm chúng.

Vì vậy, format lúc này sẽ tạo mục lục mới, và các thao tác sau đó càng ghi đè lên vùng chứa dữ liệu cũ, khiến việc cứu về sau khó hơn.

Nguyên nhân thường gặp

• Rút USB hoặc ổ ngoài đột ngột khi đang ghi dữ liệu (không bấm Eject).
• Mất điện, tắt máy đột ngột lúc ổ đang hoạt động.
• Lỗi hệ thống tập tin do virus, phần mềm phân vùng thao tác dở dang.
• Bad sector (sector hỏng) hoặc ổ bắt đầu xuống cấp.
• Bảng phân vùng bị hỏng sau khi chia ổ, cài lại Windows.
• Cáp, cổng kết nối lỗi, khiến ổ đọc chập chờn và ghi sai.

Có trường hợp ổ vật lý còn tốt, chỉ lỗi phần mềm. Có trường hợp ổ đang hỏng dần, và lúc này mỗi lần thao tác mạnh đều làm tình hình xấu đi.

Việc đầu tiên: dừng lại

1. Không bấm Format khi Windows hỏi.
2. Không chạy các công cụ sửa lỗi vội, đặc biệt nếu ổ đang có dấu hiệu hỏng như kêu lạch cạch, nóng bất thường, nhận ổ chập chờn.
3. Không ghi thêm dữ liệu vào ổ hoặc vào phân vùng đó.
4. Nếu dữ liệu quan trọng (ảnh gia đình, tài liệu kế toán, dữ liệu khách hàng), hãy ưu tiên lấy dữ liệu ra trước khi sửa.

Bước 1: Thử đổi cáp, cổng và máy

1. Rút ổ, cắm sang cổng USB khác ở mặt sau máy (đối với PC).
2. Thử cáp khác, nhất là với ổ cứng gắn ngoài.
3. Cắm ổ sang một máy tính khác. Nếu ổ nhận bình thường ở máy kia, vấn đề nằm ở máy cũ.

Có khi chỉ cần làm vậy là ổ trở lại. Nếu vẫn RAW, tiếp tục bước sau.

Bước 2: Xem tình trạng ổ trong Disk Management

1. Bấm chuột phải vào nút Start, chọn Disk Management (Quản lý đĩa).
2. Tìm ổ có dung lượng tương ứng. Xem cột File System có ghi RAW hay không và trạng thái là Healthy.
3. Nếu ổ hiển thị Unallocated hay Not initialized, đó là một kiểu lỗi khác (mất phân vùng), vẫn không nên khởi tạo hoặc tạo phân vùng mới vội.

Nếu ổ không xuất hiện ở đây, xem thêm máy tính không nhận ổ cứng.

Bước 3: Kiểm tra sức khỏe ổ

Dùng công cụ đọc thông số SMART để xem ổ có bad sector hay cảnh báo hỏng không, xem cách kiểm tra sức khỏe ổ cứng SSD, HDD. Nếu SMART báo xấu (Caution/Bad), đừng sửa lỗi bằng lệnh mà hãy chuyển sang cứu dữ liệu.

Bước 4: Cứu dữ liệu trước, sửa sau

Có hai hướng:

• Dùng phần mềm khôi phục dữ liệu để quét ổ RAW và sao các file cần thiết sang một ổ khác (không bao giờ khôi phục về chính ổ đang lỗi). Hướng dẫn tổng quát có trong bài khôi phục dữ liệu bị xóa: khi nào tự làm, khi nào mang ra tiệm.
• Mang ra cửa hàng nếu dữ liệu quan trọng, ổ có dấu hiệu hỏng vật lý hoặc bạn không tự tin.

Sau khi đã sao được dữ liệu ra nơi an toàn, bạn mới xử lý ổ.

Bước 5: Sửa ổ sau khi đã có bản sao dữ liệu

Khi đã có bản sao, thử sửa lỗi hệ thống tập tin:

1. Mở Terminal (Admin) hoặc Command Prompt bằng quyền quản trị: bấm chuột phải vào Start, chọn Terminal (Admin).
2. Gõ `chkdsk X: /f` (thay `X` bằng ký tự ổ, ví dụ `E:`) rồi bấm Enter.
3. Chờ quét xong và xem kết quả.

Nếu chkdsk báo không áp dụng được cho ổ RAW, hoặc ổ vẫn lỗi, lúc này mới format lại ổ (chuột phải vào ổ > Format) với hệ thống tập tin phù hợp. Chọn NTFS cho ổ dùng với Windows, exFAT nếu dùng cả máy Mac hoặc cần ổ USB dung lượng lớn.

Sau khi format xong, nếu ổ hay lỗi lặp lại, đừng tiếp tục dùng cho dữ liệu quan trọng.

Phòng tránh để không bị RAW lần nữa

• Luôn bấm Safely Remove Hardware and Eject Media trước khi rút USB hoặc ổ ngoài.
• Dùng ổ cắm điện ổn định, cân nhắc bộ lưu điện cho PC quan trọng.
• Sao lưu định kỳ theo cách sao lưu dữ liệu máy tính an toàn. Không nên giữ dữ liệu quan trọng chỉ ở một ổ.
• Thay ổ HDD cũ bằng SSD hoặc ổ mới khi SMART có cảnh báo.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu ổ cứng chứa dữ liệu quan trọng, bạn có thể mang tới cửa hàng để được kiểm tra miễn phí, báo giá trước khi cứu dữ liệu hoặc sửa chữa qua trang sửa chữa. Gọi hoặc nhắn Zalo 0943.847.333 để hỏi trước khi mang máy tới. Nếu ổ cần thay mới, bạn có thể xem SSD bên dưới.