Vì sao không nên cài file APK lạ gửi qua Zalo

Một tin nhắn Zalo kèm file đuôi .apk với lời nhắn kiểu «xem ảnh của bạn», «cập nhật ứng dụng ngân hàng», «hồ sơ giao hàng» gần như luôn là cái bẫy. File APK là gói cài đặt ứng dụng Android; nếu bạn cài từ nguồn lạ, ứng dụng đó có thể làm được nhiều việc mà bạn không hề hay biết.

Bài này giải thích vì sao việc cài APK lạ nguy hiểm, kẻ xấu thường dùng chiêu gì, cách nhận ra và việc cần làm ngay nếu bạn đã lỡ cài.

File APK là gì và vì sao Zalo hay bị lợi dụng

Bình thường, ứng dụng Android được tải từ Google Play, nơi có cơ chế kiểm tra và quét mã độc ở mức nhất định. File APK gửi thẳng qua tin nhắn thì không qua bước kiểm tra nào, nên ai cũng có thể tạo ra một bản «ứng dụng» chứa mã độc rồi gửi cho bạn.

Zalo là nơi kẻ xấu ưa dùng vì tin nhắn đến từ số điện thoại hoặc tài khoản có vẻ quen thuộc. Đôi khi tài khoản của người quen đã bị chiếm quyền và tự động gửi file cho cả danh sách bạn bè. Vì tin tưởng người gửi, nhiều người bấm cài mà không nghĩ ngợi.

Cài APK lạ có thể gây hại gì

Một ứng dụng độc hại khi được cấp quyền có thể:

• Đọc tin nhắn SMS để lấy mã OTP ngân hàng, mã xác thực đăng nhập.
• Chiếm quyền trợ năng (Accessibility) để tự bấm nút, nhìn thấy nội dung màn hình và gõ thay bạn.
• Hiện màn hình giả của ứng dụng ngân hàng để lấy tên đăng nhập, mật khẩu.
• Đọc danh bạ, ảnh, tin nhắn rồi gửi bản thân nó cho người quen của bạn.
• Chạy ẩn, khó nhận ra vì biểu tượng có thể trông giống ứng dụng bình thường hoặc biến mất.

Hậu quả thường gặp nhất là bị rút tiền hoặc mất tài khoản mạng xã hội. Đừng tự tin rằng «máy mình chắc không sao»; điều quan trọng là không tạo cơ hội ngay từ đầu.

Dấu hiệu một file APK đáng ngờ

• Đuôi file là .apk nhưng người gửi nói đó là ảnh, video, hóa đơn, biên bản, giấy báo.
• Lời nhắn thúc giục: «cài ngay kẻo bị khóa tài khoản», «cập nhật để nhận tiền hoàn».
• Tên file khó hiểu, tên ứng dụng giống ứng dụng thật nhưng khác một vài ký tự.
• Điện thoại hiện cảnh báo Cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc hoặc yêu cầu bật Cho phép từ nguồn này.
• Ứng dụng sau khi cài đòi quyền SMS, trợ năng, hiển thị trên ứng dụng khác dù chức năng không cần.

Cách xử lý khi nhận được file APK lạ

1. Không bấm vào file, không bấm Cài đặt dù đến từ người quen.
2. Nhắn hoặc gọi trực tiếp cho người gửi bằng cách khác để hỏi xem họ có thật sự gửi không.
3. Nếu nghi tài khoản người quen đã bị chiếm, báo họ để họ lấy lại tài khoản.
4. Giữ nhấn tin nhắn, chọn xóa; có thể báo cáo người gửi trong Zalo.
5. Muốn cài ứng dụng nào, hãy tìm đúng tên trên Google Play hoặc trang chính thức của đơn vị.

Nếu bạn đã lỡ cài thì làm gì

Hành động nhanh sẽ giảm thiệt hại. Làm lần lượt:

1. Bật chế độ máy bay hoặc tắt Wi-Fi và dữ liệu di động để ứng dụng không gửi thêm thông tin ra ngoài.
2. Vào Cài đặt (Settings) > Ứng dụng (Apps), tìm ứng dụng vừa cài và chọn Gỡ cài đặt (Uninstall). Nếu nút gỡ bị mờ, vào Trợ năng hoặc Quản trị thiết bị để tắt quyền của ứng dụng đó rồi gỡ lại.
3. Dùng một thiết bị khác an toàn để gọi đường dây nóng của chính ngân hàng bạn dùng, báo khóa tạm thời thẻ và tài khoản. Có thể đến quầy giao dịch gần nhất.
4. Đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng (ngân hàng, email, Zalo, Facebook) từ thiết bị sạch, bật xác thực hai lớp. Xem thêm cách bật xác thực hai yếu tố cho Facebook.
5. Trình báo với cơ quan công an địa phương nếu đã bị mất tiền hoặc có dấu hiệu bị chiếm quyền.
6. Nếu vẫn lo ngại, khôi phục cài đặt gốc (Factory reset) sau khi sao lưu ảnh, danh bạ. Ứng dụng độc hại có thể ngoan cố nên đây là cách an toàn nhất.

Cách phòng tránh lâu dài

• Giữ tùy chọn Cài ứng dụng không rõ nguồn ở trạng thái tắt cho mọi ứng dụng, kể cả trình duyệt và Zalo.
• Bật Google Play Protect để máy tự quét ứng dụng định kỳ.
• Cập nhật hệ điều hành và ứng dụng thường xuyên.
• Không cấp quyền trợ năng hoặc đọc SMS cho ứng dụng mà bạn không hiểu vì sao cần.
• Dặn người thân lớn tuổi: «tin nhắn nào bắt cài ứng dụng là cứ gọi con hỏi». Bạn có thể gửi họ bài cách nhận biết ứng dụng và đường link giả mạo VNeID.

Nếu điện thoại có dấu hiệu lạ như nóng bất thường, hao pin nhanh, tự gửi tin nhắn, hãy xử lý theo các bước trên ngay thay vì chờ.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu bạn không chắc máy đã sạch hay chưa, hoặc cần sao lưu dữ liệu và cài lại máy an toàn, có thể mang thiết bị tới cửa hàng để kỹ thuật viên kiểm tra, kiểm tra miễn phí và báo giá trước khi làm. Xem thêm dịch vụ sửa chữa hoặc gọi hotline/Zalo 0943.847.333.