Cách nhận biết cuộc gọi lừa đảo giả danh công an, ngân hàng

Kẻ lừa đảo hiếm khi nhắm vào máy tính của bạn trước, chúng nhắm vào nỗi sợ và sự vội vàng của bạn. Một cuộc gọi tự xưng là công an, viện kiểm sát hay nhân viên ngân hàng chỉ cần khiến bạn hoảng đủ lâu để bạn đọc mã OTP, cài một ứng dụng lạ hoặc chuyển tiền “để chứng minh trong sạch”.

Bài này giúp bạn nhận ra kịch bản quen thuộc, biết cách cúp máy đúng lúc và biết phải làm gì nếu lỡ làm theo. Bạn có thể gửi cho cả bố mẹ, ông bà, những người dễ bị nhắm tới nhất.

Kịch bản lừa đảo thường gặp

Dù đổi cách nói, phần lớn các cuộc gọi lừa đảo đi theo vài mô-típ giống nhau:

• Giả danh cơ quan công an, viện kiểm sát, tòa án: báo bạn “liên quan đường dây rửa tiền”, “có người dùng CCCD của bạn mở tài khoản”, rồi yêu cầu bạn giữ bí mật và làm việc qua Zalo hoặc Telegram.
• Giả danh ngân hàng: báo “tài khoản bị khóa”, “phát hiện giao dịch bất thường”, “thẻ sắp hết hạn”, yêu cầu bạn bấm vào đường link hoặc đọc mã OTP để “xác minh”.
• Giả danh nhà mạng, điện lực, bưu điện, đơn vị giao hàng: dọa cắt dịch vụ, báo có kiện hàng đang giữ, bảo bạn cài ứng dụng để “cập nhật”.
• Giả danh người quen: nhắn tin mượn tiền từ tài khoản Facebook, Zalo bị chiếm; đôi khi kèm video hoặc giọng nói giả.

Dấu hiệu nhận biết chắc chắn

Chỉ cần gặp một trong các dấu hiệu dưới đây là bạn nên dừng lại:

1. Yêu cầu giữ bí mật với người thân, với cả nhân viên ngân hàng. Cơ quan chức năng thật không bắt bạn giấu gia đình.
2. Thúc ép phải làm ngay (“trong 30 phút”, “nếu không sẽ bị bắt”). Sự gấp gáp là vũ khí chính của kẻ lừa đảo.
3. Đòi mã OTP, mật khẩu, mã PIN thẻ. Ngân hàng thật không bao giờ hỏi những thông tin này qua điện thoại.
4. Bắt chuyển tiền vào “tài khoản an toàn” hoặc “tài khoản tạm giữ để điều tra”. Không có quy trình hợp pháp nào như vậy.
5. Gửi đường link hoặc file cài ứng dụng (thường là file có đuôi .apk trên điện thoại Android) rồi bảo bạn cài để “xác minh danh tính”.
6. Gọi qua Zalo, Telegram hoặc số lạ nhưng tự nhận là cơ quan nhà nước, có thể kèm hình ảnh giấy tờ, giấy mời trông rất “thật”.
7. Bắt bạn bật chia sẻ màn hình hoặc cài phần mềm điều khiển từ xa để “hỗ trợ”.

Khi nhận cuộc gọi đáng ngờ, bạn làm gì?

1. Bình tĩnh và đừng cung cấp gì cả: không đọc OTP, số thẻ, mật khẩu, số CCCD, không xác nhận họ tên đầy đủ của bạn.
2. Cúp máy — bạn không có nghĩa vụ trả lời tiếp. Cúp máy không bao giờ là bất lịch sự.
3. Tự gọi lại bằng số tổng đài in ở mặt sau thẻ ngân hàng hoặc ghi trên ứng dụng ngân hàng chính thức, không gọi lại vào số vừa gọi cho bạn.
4. Hỏi người thân hoặc nói chuyện với người bạn tin tưởng. Chỉ cần nói ra miệng, bạn thường nhận ra điều bất thường ngay.
5. Chặn số và báo số đó trong ứng dụng gọi điện, nếu điện thoại có tính năng này.
6. Nếu cuộc gọi tự xưng là công an, hãy hiểu rằng việc làm việc với công dân phải có giấy triệu tập và thực hiện trực tiếp tại cơ quan. Bạn có thể tới công an phường, xã gần nhất để hỏi lại.

Nếu lỡ làm theo thì sao?

Càng hành động nhanh, khả năng cứu vãn càng cao. Hãy làm lần lượt:

1. Gọi ngay hotline của ngân hàng (số in trên thẻ) để khóa thẻ, tạm khóa tài khoản và báo giao dịch nghi ngờ.
2. Gỡ ứng dụng lạ vừa cài. Nếu không chắc cách gỡ, hãy tắt kết nối mạng của điện thoại rồi nhờ người hiểu biết hỗ trợ.
3. Đổi mật khẩu ngân hàng, email, Facebook, Zalo từ một thiết bị sạch khác, bật xác thực hai lớp. Xem thêm cách bảo vệ tài khoản bằng mật khẩu mạnh và xác thực.
4. Lưu bằng chứng: ảnh chụp màn hình cuộc trò chuyện, số điện thoại, số tài khoản nhận tiền, mã giao dịch.
5. Trình báo cơ quan công an (công an phường, xã hoặc nơi bạn cư trú). Nếu tài khoản mạng xã hội bị chiếm, tham khảo cách lấy lại tài khoản Facebook, Zalo khi bị chiếm.

Thói quen phòng tránh lâu dài

• Không bấm vào link trong tin nhắn lạ, kể cả khi tin nhắn mang tên ngân hàng. Mở ứng dụng ngân hàng chính thức để kiểm tra thay vì bấm link. Bạn cũng nên biết cách nhận biết email lừa đảo giả mạo ngân hàng.
• Chỉ cài ứng dụng từ kho ứng dụng chính thức, không cài file gửi qua tin nhắn.
• Không chia sẻ ảnh CCCD tùy tiện; nếu bắt buộc, ghi chú mục đích sử dụng lên ảnh.
• Bật thông báo biến động số dư và đặt hạn mức chuyển tiền phù hợp trong ứng dụng ngân hàng.
• Giữ điện thoại và máy tính luôn cập nhật, dùng phần mềm bảo mật có sẵn của hệ điều hành.
• Dạy người lớn tuổi nguyên tắc đơn giản: ai bảo chuyển tiền gấp hoặc đọc mã OTP đều là lừa đảo.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu máy tính hoặc điện thoại của bạn đã lỡ cài phần mềm lạ, hoặc bạn muốn rà soát lại bảo mật tài khoản, hãy mang máy tới cửa hàng hoặc gọi hotline 0943.847.333. Trang sửa chữa có thông tin về việc kiểm tra miễn phí, báo giá trước khi làm. Doanh nghiệp cần rà soát an toàn thông tin cho nhân viên có thể xem thêm dịch vụ IT.