Cách phát hiện ứng dụng theo dõi lén trên điện thoại

Ứng dụng theo dõi lén (stalkerware) là phần mềm bị cài vào điện thoại mà chủ máy không hay biết, có thể đọc tin nhắn, xem vị trí hoặc nghe lén. Nếu bạn nghi ngờ điện thoại của mình bị theo dõi, bài này giúp bạn kiểm tra theo từng bước, dựa trên các tính năng có sẵn của điện thoại.

Bài chỉ nhằm tự bảo vệ bản thân. Nếu nghi ngờ có người thân hoặc người quen cố tình theo dõi, hãy cân nhắc an toàn của bạn trước: gỡ ứng dụng đột ngột đôi khi khiến đối tượng biết bạn đã phát hiện.

Dấu hiệu điện thoại có thể bị theo dõi

Một dấu hiệu riêng lẻ chưa chắc là dấu hiệu theo dõi, nhưng nhiều dấu hiệu cùng lúc thì nên kiểm tra:

• Pin tụt nhanh bất thường dù bạn dùng như cũ, máy nóng khi để yên.
• Lượng dữ liệu di động tăng đột ngột mà bạn không biết ứng dụng nào dùng.
• Có ứng dụng lạ không nhớ đã cài, hoặc tên chung chung như 'Dịch vụ hệ thống', 'Cập nhật'.
• Người khác biết những điều bạn chưa từng nói, biết bạn vừa đi đâu.
• Biểu tượng hay đèn báo micro, camera sáng khi bạn không dùng (trên bản hệ điều hành mới có chấm báo).
• Điện thoại tự khởi động lại, tắt chậm hoặc có quyền quản trị lạ.

Kiểm tra trên điện thoại Android

Tên mục có thể khác tùy hãng (Samsung, Xiaomi, OPPO…) và phiên bản Android.

1. Vào Cài đặt (Settings) > Ứng dụng (Apps), xem danh sách. Tìm ứng dụng bạn không nhận ra, hoặc ứng dụng không có biểu tượng.
2. Vào Cài đặt > Bảo mật và quyền riêng tư (Security and privacy) > Quyền riêng tư (Privacy) > Trình quản lý quyền (Permission manager). Xem ứng dụng nào đang có quyền Vị trí, Micro, Camera, SMS, Danh bạ.
3. Vào Cài đặt > Ứng dụng đặc biệt (Special app access) > Ứng dụng quản trị thiết bị (Device admin apps) và Trợ năng (Accessibility). Ứng dụng theo dõi lén hay lợi dụng hai mục này. Nếu thấy mục lạ, ghi nhớ tên.
4. Vào Cài đặt > Kết nối (Connections) > Mức sử dụng dữ liệu (Data usage), xem ứng dụng nào tiêu thụ nhiều dữ liệu nền.
5. Mở Google Play > ảnh đại diện > Play Protect > Quét (Scan) để kiểm tra ứng dụng nguy hại.
6. Kiểm tra mục Cài ứng dụng không rõ nguồn (Install unknown apps): ứng dụng nào được phép cài, hãy tắt những mục không cần.

Kiểm tra trên iPhone

1. Vào Cài đặt (Settings) > Quyền riêng tư và Bảo mật (Privacy & Security). Duyệt từng mục: Dịch vụ định vị, Micro, Camera, Danh bạ, xem ứng dụng nào có quyền.
2. Vào Cài đặt > Cài đặt chung (General) > VPN & Quản lý thiết bị (VPN & Device Management). Nếu có hồ sơ cấu hình bạn không biết, đó là điểm đáng ngờ.
3. Vào Cài đặt > [Tên bạn] (Apple Account), cuộn xuống danh sách thiết bị, xem có thiết bị lạ không.
4. Vào Quyền riêng tư và Bảo mật > Kiểm tra an toàn (Safety Check) nếu máy có, để xem lại ai đang được chia sẻ vị trí, thông tin. Tính năng này tùy phiên bản iOS.
5. Kiểm tra Chia sẻ vị trí (Share My Location) trong ứng dụng Tìm (Find My) và Ảnh, Ghi chú xem có ai đang chia sẻ chung.

Khi phát hiện ứng dụng đáng ngờ

1. Dừng lại và nghĩ về an toàn. Nếu nghi ngờ người trong nhà, người yêu cũ hoặc người có quan hệ cá nhân, hãy tìm hỗ trợ từ người tin cậy trước khi gỡ.
2. Chụp màn hình các bằng chứng: danh sách ứng dụng, quyền, thời điểm cài.
3. Dùng thiết bị khác (máy bạn bè, máy tính an toàn) để đổi mật khẩu email, iCloud/Google, ngân hàng.
4. Gỡ quyền quản trị và trợ năng, rồi gỡ ứng dụng. Nếu không gỡ được, thử khởi động ở Chế độ an toàn (Safe mode).
5. Cập nhật hệ điều hành lên bản mới nhất.
6. Nếu vẫn nghi ngờ, khôi phục cài đặt gốc (factory reset) sau khi sao lưu ảnh, danh bạ. Không khôi phục bản sao lưu cũ có chứa ứng dụng lạ.
7. Báo công an nơi gần nhất nếu có hành vi theo dõi, đe dọa.

Bạn cũng có thể đọc thêm cách phát hiện keylogger và phần mềm theo dõi trên máy tính vì nhiều trường hợp kẻ theo dõi dùng cả máy tính.

Phòng tránh về sau

• Đặt mật khẩu khóa màn hình mạnh, không chia sẻ cho ai. Bật sinh trắc học nếu thấy phù hợp.
• Chỉ cài ứng dụng từ kho chính thức, không cài file APK lạ.
• Không để người khác cầm máy mở khóa khi bạn không có mặt.
• Bật xác thực hai lớp cho tài khoản chính. Xem cách bật xác thực hai yếu tố cho tài khoản.
• Dùng tính năng tìm điện thoại bị mất và kiểm tra thiết bị đang đăng nhập định kỳ.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu điện thoại có dấu hiệu lạ mà bạn không tự kiểm tra được, bạn có thể mang tới cửa hàng để kỹ thuật viên xem giúp, kiểm tra miễn phí và báo giá trước khi sửa, xem dịch vụ sửa chữa. Gọi hotline 0943.847.333 nếu cần hỏi trước.