Cách cài đặt an toàn trên máy tính cho người lớn tuổi

Ông bà, bố mẹ dùng máy tính để xem tin tức, gọi video cho con cháu, đọc báo. Nhưng cũng chính những người này hay bị lừa đảo nhắm tới: cuộc gọi giả danh, cửa sổ quảng cáo dọa “máy nhiễm virus”, đường dẫn trúng thưởng. Điều tốt là bạn có thể thiết lập sẵn một lớp bảo vệ trong khoảng nửa giờ, rồi người lớn tuổi chỉ cần nhớ vài quy tắc đơn giản.

Bài này gom các thiết lập đáng làm nhất trên Windows 11, kèm cách giúp người dùng dễ nhìn, dễ thao tác hơn.

Bước 1: Dùng tài khoản thường, không dùng quản trị viên

Tài khoản quản trị (Administrator) có thể cài mọi thứ, kể cả phần mềm độc hại. Hãy để người lớn tuổi dùng tài khoản Standard user (Người dùng chuẩn), còn bạn giữ tài khoản quản trị riêng có mật khẩu.

1. Mở Settings (Cài đặt) bằng Windows + I.
2. Chọn Accounts (Tài khoản), rồi Other users (Người dùng khác).
3. Bấm Add account (Thêm tài khoản) hoặc chọn tài khoản hiện có.
4. Chọn Change account type (Đổi loại tài khoản) và đặt là Standard User.

Khi cần cài phần mềm, máy sẽ hỏi mật khẩu quản trị, và đó chính là “cái phanh” khi có người dụ cài chương trình lạ. Chi tiết hơn xem cách phân quyền tài khoản quản trị và tài khoản thường.

Bước 2: Bật cập nhật và Microsoft Defender

1. Vào Settings, chọn Windows Update.
2. Bấm Check for updates (Kiểm tra bản cập nhật) và cài hết.
3. Bật tùy chọn nhận cập nhật tự động (thường đã bật sẵn); đặt Active hours (Giờ hoạt động) để máy không khởi động lại giữa lúc đang dùng.
4. Mở Windows Security, kiểm tra các mục Virus & threat protection và Firewall không có dấu chấm than.

Với người dùng phổ thông, Windows Security đã đủ cho nhu cầu cơ bản, không cần cài thêm nhiều phần mềm diệt virus chồng lên nhau.

Bước 3: Làm cho màn hình dễ nhìn, dễ bấm

Chữ nhỏ khiến người lớn tuổi bấm nhầm vào quảng cáo. Hãy phóng to:

1. Vào Settings, chọn Accessibility (Trợ năng), rồi Text size (Cỡ chữ) và kéo thanh trượt tới mức đọc thoải mái.
2. Vào System (Hệ thống), Display (Màn hình), chỉnh Scale (Tỷ lệ) lên 125% hoặc 150%.
3. Vào Accessibility, Mouse pointer and touch (Con trỏ chuột) để làm con trỏ to và dễ thấy.

Ghim sẵn ứng dụng hay dùng (Zalo, trình duyệt, trình xem ảnh) lên thanh tác vụ và gỡ những thứ dư thừa trên màn hình nền. Nếu muốn mua thêm, một màn hình lớn hoặc bộ phím chuột không dây dễ bấm sẽ giúp ích rất nhiều; xem thêm laptop cho người lớn tuổi dễ dùng, màn hình lớn.

Bước 4: Làm gọn trình duyệt

• Đặt trang chủ là trang tin quen thuộc và tạo sẵn thanh dấu trang cho các trang cần dùng, để không phải tìm qua Google rồi bấm nhầm quảng cáo.
• Trong cài đặt trình duyệt, bật chặn cửa sổ bật lên (pop-up) và bật tính năng duyệt web an toàn.
• Chỉ cài vài tiện ích mở rộng thật cần thiết; tiện ích lạ có thể theo dõi bạn.
• Tắt tính năng cho phép trang web gửi thông báo, vì quảng cáo giả “máy bị nhiễm virus” hay nằm trong đó.

Quy tắc “ba không” nên dặn người thân

1. Không đọc mã OTP, mật khẩu cho bất kỳ ai, kể cả người xưng là ngân hàng, công an hay nhân viên điện lực.
2. Không cài ứng dụng hoặc điều khiển máy từ xa theo hướng dẫn của người gọi điện.
3. Không chuyển tiền khi chưa gọi lại hỏi con cháu bằng số điện thoại đã lưu.

Giải thích thêm cho người thân qua bài cách nhận biết cuộc gọi lừa đảo giả danh công an và cách dạy ông bà nhận biết lừa đảo qua điện thoại.

Bước 5: Sao lưu và có “đường lui”

• Sao lưu ảnh gia đình lên ổ đĩa ngoài hoặc dịch vụ lưu trữ đám mây, để lỡ máy hỏng không mất kỷ niệm.
• Ghi lại tài khoản email chính và số điện thoại khôi phục vào cuốn sổ do con cháu giữ.
• Hẹn mỗi vài tháng kiểm tra máy một lần: cập nhật Windows, gỡ phần mềm lạ.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu bạn muốn người lớn tuổi có một chiếc máy cài sẵn, thiết lập gọn gàng ngay từ đầu, cửa hàng có thể giúp cài đặt và dặn dò sử dụng. Bạn cũng có thể mang máy đang dùng tới để kỹ thuật viên kiểm tra miễn phí qua trang sửa chữa, hoặc gọi 0943.847.333 để hỏi trước.