Vì sao không cài phần mềm điều khiển từ xa theo yêu cầu người lạ

Phần mềm điều khiển từ xa như UltraViewer, AnyDesk hay TeamViewer là công cụ hợp pháp, rất hữu ích khi nhờ người quen hay kỹ thuật viên hỗ trợ máy tính. Nhưng nếu một người lạ gọi điện hoặc nhắn tin, bảo bạn cài và đọc mã kết nối cho họ, hãy dừng lại ngay: đó là chiêu lừa phổ biến để chiếm quyền kiểm soát máy và tài khoản ngân hàng của bạn.

Bài này giải thích vì sao việc cho người lạ điều khiển máy nguy hiểm đến vậy, những lý do họ hay đưa ra, và cách xử lý nếu bạn đã lỡ làm theo.

Điều khiển từ xa thực chất cho phép người kia làm gì?

Khi bạn đọc mã (ID) và cho phép kết nối, người bên kia nhìn thấy màn hình của bạn và có thể di chuột, gõ phím như đang ngồi trước máy. Điều đó nghĩa là họ có thể:

• Mở trình duyệt đang đăng nhập sẵn email, Facebook, Zalo, ngân hàng.
• Xem tin nhắn chứa mã OTP ngay khi nó hiện lên.
• Cài thêm phần mềm độc hại, ghi lại phím gõ hoặc chép dữ liệu cá nhân.
• Đổi mật khẩu tài khoản khi bạn đang bị “khóa màn hình” hoặc phải ngồi chờ.

Ngân hàng điện tử hiện nay có nhiều lớp xác thực, nhưng khi kẻ gian ngồi ngay trên máy của bạn thì các lớp đó gần như vô nghĩa, vì bạn là người đang tự tay xác nhận giúp họ.

Những lý do kẻ gian hay đưa ra

Kịch bản thường thay đổi, nhưng cốt lõi là tạo cớ để bạn cài phần mềm:

• Giả nhân viên ngân hàng, công an, nhà mạng: “máy bạn bị nhiễm virus”, “tài khoản có dấu hiệu bất thường, cần kiểm tra”.
• Giả hỗ trợ kỹ thuật: cuộc gọi hay cửa sổ quảng cáo hiện thông báo “máy bị nhiễm virus, gọi số này ngay”. Xem bài cảnh báo virus giả trên trình duyệt.
• Giả nhân viên hoàn tiền, hủy đơn: nói rằng cần “xác nhận hoàn tiền” và hướng dẫn bạn mở ứng dụng điều khiển.
• Giả tuyển dụng, làm cộng tác viên: yêu cầu cài phần mềm để “chấm công” hoặc “hướng dẫn thao tác”.
• Giả điện lực, viễn thông: nói cần hỗ trợ cài ứng dụng để tránh bị ngắt dịch vụ.

Khi nào dùng phần mềm điều khiển từ xa là an toàn?

Bạn vẫn có thể dùng khi chính bạn chủ động liên hệ một người bạn biết rõ và tin tưởng, ví dụ kỹ thuật viên của cửa hàng bạn đã mua máy, người thân hoặc bộ phận IT công ty. Một vài nguyên tắc:

• Bạn là người gọi cho họ, không phải họ gọi bạn trước.
• Bạn biết họ là ai và có thể xác minh qua kênh khác.
• Chỉ mở phần mềm khi cần, không cho kết nối lúc không có ai.
• Ngồi quan sát màn hình suốt phiên hỗ trợ và có thể ngắt kết nối bất cứ lúc nào.
• Không mở ứng dụng ngân hàng hay nhập mật khẩu trong lúc đang được điều khiển.
• Xong việc thì thoát và gỡ phần mềm nếu không dùng thường xuyên.

Để hiểu thêm về các công cụ này, bạn có thể xem bài so sánh UltraViewer, TeamViewer, AnyDesk.

Dấu hiệu máy đang bị người khác điều khiển

• Con trỏ chuột tự di chuyển, cửa sổ tự mở và gõ chữ khi bạn không chạm vào.
• Trên thanh tác vụ hoặc khay hệ thống có biểu tượng phần mềm điều khiển từ xa bạn không nhớ đã cài.
• Ứng dụng ngân hàng hoặc email bị đăng xuất, mật khẩu bị đổi, có cảnh báo đăng nhập lạ.
• Máy chậm bất thường, đèn webcam sáng khi bạn không dùng.

Bài máy tính bị điều khiển từ xa trái phép: dấu hiệu và cách xử lý hướng dẫn kiểm tra chi tiết hơn.

Nếu đã lỡ cài và đọc mã cho người lạ

Hành động nhanh để hạn chế thiệt hại:

1. Rút mạng ngay: tắt Wi-Fi hoặc rút dây mạng, hoặc bấm vào biểu tượng mạng trên thanh tác vụ rồi tắt Wi-Fi.
2. Đóng và gỡ phần mềm: vào Settings (Cài đặt) > Apps (Ứng dụng) > Installed apps (Ứng dụng đã cài đặt), tìm phần mềm điều khiển từ xa, chọn Uninstall (Gỡ cài đặt).
3. Dùng thiết bị sạch khác (điện thoại hay máy tính của người thân) để đổi mật khẩu email, mạng xã hội, ngân hàng.
4. Gọi tổng đài ngân hàng ghi trên thẻ để khóa thẻ và kiểm tra giao dịch.
5. Quét virus bằng Windows Security và công cụ uy tín, xem cách quét mã độc bằng Malwarebytes bản miễn phí.
6. Trình báo công an nơi gần nhất, lưu lại số điện thoại, tin nhắn và ảnh chụp màn hình.

Nếu máy chứa dữ liệu quan trọng hoặc bạn không chắc máy đã sạch, nên nhờ kỹ thuật viên kiểm tra thay vì tự đoán. Cài lại Windows sau khi đã sao lưu dữ liệu là cách chắc chắn nhất để loại bỏ phần mềm lạ.

Cần hỗ trợ thêm?

Bạn có thể mang máy tới Cường Tech ở 476 Đường CMT8, Thái Nguyên để kiểm tra miễn phí, báo giá trước khi sửa. Xem thêm trang sửa chữa hoặc nhắn Zalo 0943.847.333 nếu cần hỏi nhanh.