Botnet là gì và vì sao thiết bị trong nhà có thể bị lợi dụng

Bạn nghe tin về «botnet» tấn công website lớn và nghĩ chuyện đó xa vời. Thực tế, những thiết bị bị lợi dụng thường là máy tính, camera, router quen thuộc trong nhà người dùng bình thường, và chủ nhân gần như không biết gì.

Bài này giải thích botnet là gì bằng ví dụ dễ hiểu, vì sao thiết bị gia đình hay bị nhắm tới, dấu hiệu nghi ngờ và những việc đơn giản bạn có thể làm để không trở thành một «mắt xích» trong đó.

Botnet là gì

Botnet là một mạng gồm rất nhiều thiết bị đã bị cài mã độc và bị kẻ xấu điều khiển từ xa. Mỗi thiết bị bị nhiễm gọi là một «bot». Chủ của botnet có thể ra lệnh cho tất cả cùng làm một việc.

Hãy hình dung một cửa hàng bị kẻ xấu đứng ngoài hô hàng nghìn người cùng ùa vào hỏi han cùng lúc, khiến khách thật không vào được. Những «người» đó chính là các bot, còn chủ sở hữu thiết bị thường không hề biết máy của mình tham gia.

Botnet được dùng để làm gì

• Tấn công làm nghẽn một website hoặc dịch vụ bằng lượng truy cập khổng lồ.
• Gửi thư rác, tin nhắn lừa đảo.
• Đào tiền ảo bằng sức mạnh máy của nạn nhân.
• Dò mật khẩu hoặc lan sang thiết bị khác.
• Che giấu danh tính, vì lưu lượng đi qua máy của người khác.

Vì sao thiết bị trong nhà dễ bị lợi dụng

Kẻ xấu thích thiết bị gia đình vì chúng thường được bảo vệ kém:

• Mật khẩu mặc định: camera, router, đầu ghi hình dùng tài khoản và mật khẩu gốc từ nhà máy mà chủ không đổi.
• Phần mềm cũ: thiết bị không được cập nhật nên còn lỗ hổng đã biết.
• Mở cổng ra Internet: camera, NAS, router bật truy cập từ xa hoặc UPnP mà không kiểm soát, xem thêm cách tắt UPnP và kiểm tra cổng mở.
• Phần mềm không rõ nguồn gốc: tải phần mềm bẻ khóa, tiện ích lạ khiến máy tính dính mã độc.
• Chạy liên tục: thiết bị bật 24/24, dễ bị lợi dụng mà chủ không để ý.

Các thiết bị IoT (Internet of Things, tức thiết bị thông minh kết nối mạng) như camera, chuông cửa, ổ cắm thông minh, đèn thông minh thường là mục tiêu chính vì ít được quan tâm sau khi lắp.

Dấu hiệu thiết bị có thể bị nhiễm

Các dấu hiệu dưới đây chỉ là gợi ý, không phải chắc chắn:

• Internet chậm bất thường, nhất là khi mọi người không dùng.
• Đèn modem hoặc router nhấp nháy liên tục dù không ai dùng mạng.
• Camera, router tự khởi động lại, cài đặt tự thay đổi, không đăng nhập được bằng mật khẩu cũ.
• Máy tính chậm, quạt quay mạnh dù không chạy gì nặng. Xem thêm máy tính bị đào coin ngầm: dấu hiệu và cách xử lý.
• Nhà mạng báo thiết bị của bạn có lưu lượng bất thường.
• Xuất hiện thiết bị lạ trong danh sách thiết bị đã kết nối của router.

Cách giảm nguy cơ thiết bị trở thành bot

1. Đổi mật khẩu mặc định của router, camera, đầu ghi, NAS ngay khi lắp. Dùng mật khẩu dài, khác nhau cho từng thiết bị. Xem bảo mật router.
2. Cập nhật firmware cho router và thiết bị IoT, xem cách cập nhật firmware router đúng cách.
3. Tắt tính năng không cần: truy cập từ xa, UPnP, quản trị từ ngoài mạng nếu bạn không dùng.
4. Cập nhật Windows và bật Windows Security, quét định kỳ, xem quét virus bằng Windows Security.
5. Không dùng phần mềm bẻ khóa, chỉ tải phần mềm từ trang chính thức.
6. Tách mạng khách: dùng mạng Wi-Fi riêng cho khách và thiết bị IoT nếu router hỗ trợ.
7. Thay thiết bị quá cũ không còn được hãng cập nhật.

Nếu nghi ngờ thiết bị đã bị nhiễm

1. Ngắt thiết bị nghi ngờ khỏi mạng (rút dây mạng, tắt Wi-Fi).
2. Với router: đặt lại về mặc định, cập nhật firmware rồi cấu hình lại từ đầu với mật khẩu mới, xem đặt lại router khi nghi ngờ.
3. Với máy tính: quét bằng Windows Security, gỡ phần mềm lạ. Nếu vẫn bất thường, nên sao lưu dữ liệu quan trọng rồi nhờ kỹ thuật viên kiểm tra hoặc cài lại hệ điều hành.
4. Đổi mật khẩu quan trọng (email, ngân hàng) từ một thiết bị sạch.

Cần hỗ trợ thêm?

Cường Tech có thể kiểm tra máy tính, router, camera trong nhà bạn hoặc tư vấn thay thiết bị mạng cũ, xem các dịch vụ sửa chữa. Bạn cũng có thể gọi hotline 0943.847.333.