Đường link, mã QR do chatbot gửi: kiểm tra trước khi bấm

Chatbot AI rất tiện: hỏi một câu là có ngay đường link, kèm lời giải thích. Nhưng chính sự tự tin đó khiến nhiều người bấm vào link mà không kiểm tra. Chatbot không phải trang web chính thức; nó có thể đưa link sai, link đã hết hạn, link của trang nhái, hoặc bị lợi dụng để dẫn bạn tới nơi nguy hiểm.

Bài này giúp bạn nhận ra các rủi ro, kiểm tra link và mã QR trước khi bấm và quét, và biết phải làm gì nếu lỡ nhập thông tin. Các kiến thức chung về link lừa đảo có thể xem thêm ở bài cách kiểm tra đường link rút gọn trước khi bấm.

Vì sao link do chatbot gửi cần dè chừng

• AI có thể bịa: chatbot đôi khi tạo ra đường link nghe rất thật nhưng không tồn tại, hoặc đưa tên miền gần giống trang chính thức.
• Thông tin lỗi thời: trang chính thức có thể đã đổi địa chỉ, link cũ dẫn tới nơi khác.
• Trang nhái trong kết quả tìm kiếm: chatbot có thể lấy nguồn từ trang không đáng tin, kể cả trang quảng cáo giả mạo.
• Chatbot giả mạo: kẻ xấu lập chatbot hoặc trang trò chuyện mạo danh ngân hàng, hỗ trợ khách hàng để dụ nhập thông tin.
• Nội dung độc hại ẩn trong trang: trang web mà chatbot đọc có thể chứa chỉ dẫn lén nhằm khiến chatbot gửi link xấu cho bạn.

Do đó, hãy xem link từ chatbot như link từ người lạ: chưa chắc an toàn cho tới khi bạn kiểm tra.

Quy tắc nhanh: link liên quan tiền và tài khoản

Với bất kỳ link nào liên quan đến ngân hàng, ví điện tử, đăng nhập tài khoản, nhập mật khẩu hay mã OTP:

1. Đừng bấm vào link từ chatbot.
2. Mở ứng dụng chính thức đã cài từ cửa hàng ứng dụng của máy, hoặc tự gõ tên miền chính thức mà bạn biết.
3. Nếu cần hỗ trợ, gọi số hotline in trên thẻ hoặc trong ứng dụng của chính ngân hàng.
4. Không bao giờ nhập mật khẩu, mã OTP, mã PIN theo yêu cầu từ chatbot hay đường link lạ.

Cách kiểm tra một đường link trước khi bấm

1. Đọc kỹ tên miền: phần quan trọng nhất là tên miền chính, ngay trước đuôi như .com hoặc .vn. Chú ý ký tự thay thế (chữ l viết hoa giống chữ I, số 0 thay chữ o), thêm gạch ngang, hoặc thêm từ như secure, support.
2. Rê chuột lên link (trên máy tính) để xem địa chỉ thật hiện ở góc dưới trình duyệt, so với chữ hiển thị.
3. Cảnh giác link rút gọn: link rút gọn che địa chỉ thật. Nếu không cần thiết, đừng bấm.
4. Tìm trang chính thức bằng cách khác: tự tìm tên tổ chức trên công cụ tìm kiếm, mở kết quả chính thức (tránh kết quả có chữ Ad hay Quảng cáo nếu không chắc).
5. Kiểm tra bằng công cụ: với file hoặc link đáng ngờ, xem cách kiểm tra file, đường link đáng ngờ bằng VirusTotal.
6. Khi thấy trình duyệt cảnh báo: nếu trình duyệt hay phần mềm bảo mật cảnh báo trang nguy hiểm, hãy đóng ngay.

Mã QR do chatbot gửi hoặc tạo

Mã QR chỉ là cách đóng gói một đường link hay thông tin; bản thân bạn không đọc được nó bằng mắt. Vì vậy mã QR từ nguồn không rõ còn khó kiểm tra hơn link.

• Không quét mã QR thanh toán do chatbot hay người lạ gửi. Hãy lấy mã từ ứng dụng ngân hàng của chính bạn hoặc từ người nhận mà bạn xác minh qua kênh khác.
• Xem trước nội dung sau khi quét: nhiều ứng dụng hiện địa chỉ trước khi mở. Đọc kỹ rồi hãy đồng ý mở.
• Không nhập thông tin trên trang mở ra từ mã QR nếu bạn không chủ động tìm đến nó.
• Muốn hiểu thêm, xem cách quét mã QR an toàn, tránh mã QR lừa đảo.

Nếu bạn cần tạo mã QR cho Wi-Fi hoặc website của chính mình, nên dùng công cụ bạn tin cậy và kiểm tra lại mã sau khi tạo, như bài cách tạo mã QR cho Wi-Fi, website miễn phí.

Dùng chatbot an toàn hơn

• Yêu cầu chatbot nêu tên tổ chức và cách bạn tự tìm trang chính thức, thay vì xin link trực tiếp.
• Hỏi lại: Bạn có chắc link này tồn tại không, và nguồn ở đâu? Rồi tự đối chiếu, vì chatbot có thể vẫn tự tin trả lời sai.
• Không đưa mật khẩu, mã OTP, CCCD, số tài khoản vào chatbot.
• Cẩn thận với chatbot lạ trong ứng dụng nhắn tin tự nhận là hỗ trợ khách hàng.

Nếu lỡ bấm hoặc lỡ nhập thông tin

1. Ngắt kết nối hoặc đóng trang ngay, không tải thêm gì.
2. Đổi mật khẩu các tài khoản liên quan từ một thiết bị sạch, bật xác thực hai lớp.
3. Nếu liên quan ngân hàng, gọi ngay hotline chính thức của ngân hàng để khóa thẻ hoặc tài khoản.
4. Quét máy bằng phần mềm bảo mật có sẵn của Windows. Xem thêm cần làm gì khi lỡ bấm vào đường link lừa đảo.
5. Cân nhắc trình báo cơ quan công an nếu bị mất tiền hoặc thông tin quan trọng, và lưu lại bằng chứng như ảnh chụp màn hình, tin nhắn.

Đừng tự trách mình; kẻ lừa đảo ngày càng tinh vi. Điều quan trọng là hành động nhanh và qua kênh chính thức.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu máy bạn có dấu hiệu bị cài mã độc sau khi bấm link lạ, hãy mang tới cửa hàng để kiểm tra miễn phí qua trang sửa chữa. Doanh nghiệp cần tăng cường an toàn thông tin cho nhân viên có thể xem vận hành hệ thống IT hoặc gọi 0943.847.333.