Hướng dẫn người lớn tuổi phòng lừa đảo dùng AI giả giọng

Một cuộc điện thoại nghe đúng giọng con cháu, giọng run run nói «bà ơi cứu con, chuyển tiền gấp» có thể khiến bất kỳ ai hoảng hốt, nhất là người lớn tuổi. Kẻ lừa đảo hiện có thể dùng AI để bắt chước giọng nói từ vài đoạn ghi âm hay video trên mạng. Tin tốt là bạn không cần hiểu công nghệ để tự bảo vệ mình, chỉ cần vài quy tắc đơn giản.

Bài này viết để con cháu đọc rồi hướng dẫn ông bà, bố mẹ, và cũng đủ rõ để người lớn tuổi tự đọc. Xem thêm hướng dẫn người lớn tuổi dùng AI an toàn và lừa đảo cuộc gọi video deepfake giả người thân vay tiền.

Chiêu lừa diễn ra thế nào

Kẻ gian gọi đến, giả giọng con, cháu hay người quen, kể một chuyện gấp: gặp tai nạn, bị bắt, cần tiền đóng viện phí hay trả nợ. Chúng thường:

• Bắt bạn chuyển tiền ngay, không cho nghĩ.
• Dặn «đừng nói với ai, kẻo bố mẹ lo».
• Gọi từ số lạ và viện cớ «điện thoại hỏng, mượn máy bạn gọi».
• Khóc, hoảng loạn để bạn không nghe kỹ.

Giọng nói có thể rất giống thật, nhưng nội dung câu chuyện luôn xoay quanh tiền và sự gấp gáp. Chỉ cần nhớ điều này.

Năm quy tắc đơn giản dễ nhớ

1. Ai xin tiền gấp qua điện thoại thì cúp máy. Dù giọng giống đến đâu.
2. Gọi lại bằng số đã lưu. Bấm số của con cháu trong danh bạ, không gọi vào số vừa gọi đến.
3. Hỏi câu chỉ người thật biết. Ví dụ tên con chó nhà, món ăn bà hay nấu.
4. Hỏi người nhà khác trước. Gọi cho con khác, hàng xóm hoặc người thân để xác nhận.
5. Không đọc mã OTP, mật khẩu cho bất kỳ ai. Ngân hàng không bao giờ hỏi những thứ này qua điện thoại.

Hãy viết 5 quy tắc này thành tờ giấy to chữ, dán cạnh điện thoại bàn hoặc cạnh nơi để điện thoại.

Cách thiết lập câu hỏi bí mật cho cả nhà

1. Họp gia đình, chọn một cụm từ hoặc câu hỏi mà người ngoài khó đoán, ví dụ tên một món đồ cũ trong nhà.
2. Mỗi người nhớ cụm từ đó, không viết lên mạng xã hội.
3. Thống nhất quy tắc: ai xin tiền gấp qua điện thoại phải nói đúng cụm từ.
4. Nếu nghi ngờ, người nhận có quyền cúp máy và gọi lại.
5. Thỉnh thoảng nhắc lại cho ông bà, vì dễ quên khi hoảng.

Cách này đơn giản, không cần công nghệ và hiệu quả hơn việc cố tìm xem giọng nói thật hay giả.

Cuộc gọi giả danh khác cần cảnh giác

Ngoài giả giọng con cháu, người lớn tuổi hay gặp:

• Giả nhân viên ngân hàng báo tài khoản có vấn đề, yêu cầu cung cấp mã OTP hoặc cài ứng dụng.
• Giả công an, cơ quan nhà nước báo bạn liên quan vụ án, bắt chuyển tiền. Theo cảnh báo của cơ quan công an, họ không yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản chỉ định.
• Tin nhắn trúng thưởng, nhận quà, bấm vào đường dẫn lạ.

Xem cách nhận biết cuộc gọi lừa đảo giả danh công an và cách chặn cuộc gọi rác để cài thêm lớp bảo vệ cho điện thoại.

Con cháu có thể giúp gì

• Cài chặn số lạ hoặc bật tính năng lọc cuộc gọi spam trên điện thoại của ông bà.
• Giới hạn hạn mức chuyển khoản trong ứng dụng ngân hàng, nếu ngân hàng có tính năng này.
• Bật xác thực hai bước cho tài khoản quan trọng như ngân hàng, Zalo, email.
• Dặn ông bà: gặp bất cứ chuyện gì liên quan đến tiền, hãy gọi cho con trước.
• Đừng la mắng nếu ông bà lỡ bị lừa, vì xấu hổ khiến họ giấu và thiệt hại thêm.

Nếu đã lỡ chuyển tiền

1. Gọi ngay đường dây nóng của ngân hàng (số in trên thẻ hoặc trong ứng dụng) để báo.
2. Trình báo công an địa phương, mang theo ảnh chụp tin nhắn, số tài khoản nhận tiền, biên lai.
3. Đổi mật khẩu và nhờ con cháu kiểm tra điện thoại có ứng dụng lạ không.
4. Cảnh giác với người hứa «lấy lại tiền» và đòi phí.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu điện thoại hoặc máy tính của ông bà cần cài đặt bảo mật, dọn dẹp ứng dụng lạ, bạn có thể mang tới cửa hàng hoặc gọi 0943.847.333. Kỹ thuật viên kiểm tra miễn phí và báo giá trước khi sửa, xem dịch vụ sửa chữa. Bạn cũng có thể tham khảo chọn máy tính và phụ kiện cho người lớn tuổi.