Cách bảo vệ ảnh cá nhân khỏi bị dùng ghép deepfake

Deepfake là ảnh, video hoặc âm thanh bị AI ghép hay tạo giả để trông như thật. Kẻ xấu có thể dùng ảnh khuôn mặt của bạn lấy từ mạng xã hội để mạo danh vay tiền, bôi nhọ hoặc đe dọa. Bạn không thể bảo đảm tuyệt đối, nhưng có thể giảm đáng kể rủi ro bằng vài thói quen đơn giản.

Bài này tập trung vào cách phòng ngừa và xử lý khi phát hiện ảnh bị dùng sai mục đích. Muốn học cách nhận ra nội dung giả, hãy đọc thêm bài cách nhận biết ảnh, video giả mạo deepfake do AI tạo.

Vì sao ảnh trên mạng dễ bị lợi dụng

Muốn ghép khuôn mặt, kẻ xấu cần ảnh rõ mặt, nhiều góc nhìn. Mạng xã hội để chế độ công khai chính là kho ảnh miễn phí. Ngoài ra, video có giọng nói rõ ràng cũng có thể bị dùng để làm giả giọng.

Rủi ro lớn nhất không phải là có người ghép ảnh cho vui, mà là bị dùng để đánh lừa người thân, như trong bài lừa đảo cuộc gọi video deepfake giả người thân vay tiền.

Giảm lượng ảnh bị lộ ra công khai

1. Mở ứng dụng mạng xã hội, vào phần Settings & privacy (Cài đặt và quyền riêng tư).
2. Chọn mục kiểm tra quyền riêng tư và đặt các bài đăng cũ về Friends (Bạn bè) hoặc Only me (Chỉ mình tôi). Tên mục khác nhau theo ứng dụng.
3. Đặt mặc định cho bài đăng mới là Friends (Bạn bè) thay vì Public (Công khai).
4. Xem lại danh sách bạn bè, xóa những người bạn không biết hoặc tài khoản trông như giả.
5. Tắt quyền cho người lạ xem ảnh đại diện ở kích thước đầy đủ nếu ứng dụng có tùy chọn này.
6. Kiểm tra chế độ gắn thẻ: bật xét duyệt khi người khác gắn thẻ bạn vào ảnh.

Hướng dẫn chi tiết cho Facebook có trong bài cài đặt quyền riêng tư Facebook: ai xem bài viết, ai tìm thấy bạn.

Thói quen đăng ảnh an toàn hơn

• Hạn chế ảnh chân dung rõ nét, chính diện ở chế độ công khai, nhất là ảnh giấy tờ, ảnh thẻ.
• Không đăng ảnh giấy tờ, thẻ ngân hàng, vé máy bay có thể lộ thông tin. Xem cách bảo vệ thông tin CCCD khi photo, gửi ảnh giấy tờ.
• Xóa dữ liệu vị trí trong ảnh trước khi đăng, theo bài cách xóa thông tin vị trí trong ảnh.
• Thận trọng với ảnh trẻ em: ảnh trẻ nhỏ nên chia sẻ ở nhóm kín thay vì công khai.
• Không dùng ứng dụng AI lạ để làm ảnh đại diện hoặc "biến hình" nếu bạn không rõ ứng dụng lưu ảnh ở đâu, dùng vào việc gì. Hãy đọc điều khoản về quyền sử dụng hình ảnh trước khi tải ảnh lên.
• Tránh đăng đoạn video nói dài, rõ giọng ở chế độ công khai nếu không cần thiết.

Những biện pháp bổ sung

Không có công cụ nào chặn được hoàn toàn, nhưng bạn có thể thêm vài lớp bảo vệ:

• Thỏa thuận một câu hỏi bí mật với người thân để xác minh khi có ai gọi video xin tiền. Xem bài đặt câu hỏi bí mật với người thân để chống giả giọng.
• Luôn xác minh yêu cầu chuyển tiền qua một kênh khác, như gọi thẳng số quen.
• Bật xác thực hai yếu tố cho các tài khoản xã hội để tránh bị chiếm tài khoản rồi lấy ảnh.
• Cẩn thận với các bài kiểm tra "xem bạn giống ai", "tạo ảnh phong cách...". Một số ứng dụng thu thập khuôn mặt, kiểm tra nguồn gốc ứng dụng và chính sách dữ liệu trước khi dùng.

Nếu phát hiện ảnh của mình bị ghép hoặc lạm dụng

1. Giữ bằng chứng: chụp màn hình bài đăng, lưu đường dẫn, tên tài khoản, thời gian. Đừng xóa bình luận hay tin nhắn đe dọa.
2. Báo cáo nội dung bằng chức năng báo cáo trong chính nền tảng đang đăng.
3. Thông báo cho người thân, bạn bè nếu ảnh được dùng để mạo danh vay tiền, để họ không bị lừa.
4. Trình báo công an nơi gần nhất khi có mạo danh, tống tiền hoặc ảnh nhạy cảm.
5. Không chuyển tiền cho người đe dọa. Xem bài cách xử lý khi bị đe dọa phát tán ảnh riêng tư để đòi tiền.
6. Đổi mật khẩu các tài khoản mạng xã hội nếu nghi bị lộ.

Nếu ảnh nằm trong kết quả tìm kiếm, bạn có thể tham khảo cách xóa thông tin cá nhân khỏi kết quả tìm kiếm Google.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu bạn muốn dọn ảnh cũ trên máy, sao lưu ảnh gia đình ở nơi an toàn hoặc kiểm tra máy có bị cài phần mềm lạ lấy ảnh, hãy mang máy tới cửa hàng Cường Tech hoặc xem trang sửa chữa. Việc kiểm tra ban đầu miễn phí, báo giá trước khi sửa.