Cuộc gọi video deepfake giả công an, giả sếp: cách xác minh

Công nghệ làm giả khuôn mặt và giọng nói (deepfake) khiến một cuộc gọi video có hình và tiếng của người quen không còn đủ để tin. Kẻ lừa đảo có thể giả danh công an, cán bộ cơ quan nhà nước, hoặc giả sếp, giám đốc để ép bạn chuyển tiền hay cung cấp thông tin. Điều đáng sợ không phải là công nghệ, mà là cách chúng gây hoảng loạn để bạn không kịp suy nghĩ.

Bài này giúp bạn nhận ra dấu hiệu, biết cách xác minh bằng kênh khác và nên làm gì nếu đã lỡ làm theo. Nếu bạn muốn hiểu thêm về kiểu lừa giả người thân, xem lừa đảo cuộc gọi video deepfake giả người thân vay tiền và cách nhận biết ảnh video giả mạo do AI.

Kịch bản thường gặp

Giả công an, cơ quan chức năng

Kẻ gian gọi video hoặc gọi điện, tự xưng là công an, viện kiểm sát hay cơ quan nhà nước, nói bạn liên quan đến một vụ án hoặc tài khoản có dấu hiệu vi phạm. Chúng gửi hình ảnh giấy tờ, lệnh, quyết định trông như thật, yêu cầu bạn giữ bí mật, chuyển tiền vào «tài khoản an toàn» hoặc cài ứng dụng lạ.

Theo các cảnh báo của cơ quan công an, cơ quan chức năng không yêu cầu công dân chuyển tiền vào tài khoản chỉ định và không giải quyết công việc qua điện thoại hay mạng xã hội theo kiểu ép buộc. Hãy ghi nhớ nguyên tắc này: ai bắt bạn chuyển tiền để «chứng minh trong sạch» đều đáng ngờ.

Giả sếp, giám đốc

Kế toán hoặc nhân viên nhận tin nhắn hoặc cuộc gọi video từ «sếp», yêu cầu chuyển tiền gấp cho đối tác, giữ kín với người khác. Hình ảnh và giọng nói có thể được ghép từ video công khai của sếp. Điểm chung là tạo cảm giác khẩn cấp và bí mật.

Dấu hiệu đáng ngờ

• Khẩn cấp và áp lực: «làm ngay», «không được nói với ai», «nếu không sẽ bị bắt/mất cơ hội».
• Yêu cầu tiền hoặc thông tin nhạy cảm: chuyển khoản, mã OTP, mật khẩu, cài ứng dụng điều khiển từ xa.
• Số lạ hoặc tài khoản mới: gọi từ số hoặc tài khoản Zalo mới, ảnh đại diện giống người thật.
• Hình ảnh hơi bất thường: khuôn mặt cứng, chớp mắt lạ, môi khớp lệch tiếng, ánh sáng không đều, chất lượng hình cố tình kém, lý do «sóng yếu».
• Không cho gọi lại: né tránh khi bạn nói sẽ gọi lại bằng số quen biết.

Cách xác minh trước khi làm bất cứ điều gì

1. Dừng lại, đừng chuyển tiền. Hít thở, kéo dài thời gian. Mọi yêu cầu hợp lệ đều chờ được vài phút.
2. Cúp máy và gọi lại bằng số bạn đã biết từ trước, như số lưu trong danh bạ hoặc số trên trang chính thức. Không gọi vào số do người gọi đưa.
3. Hỏi câu mà chỉ người thật biết, như chuyện công việc hoặc kỷ niệm không có trên mạng. Với gia đình, có thể thống nhất trước một câu hỏi bí mật.
4. Xác minh qua người thứ ba: hỏi đồng nghiệp, trưởng phòng hoặc người thân khác bằng kênh riêng.
5. Với tài chính công ty: yêu cầu chuyển tiền cần quy trình duyệt hai người, xác nhận bằng văn bản hoặc kênh nội bộ, kể cả khi «sếp» nói gấp.
6. Với cơ quan chức năng: tự tìm số liên hệ chính thức của cơ quan đó hoặc đến trực tiếp trụ sở công an địa phương để hỏi.

Nếu bạn đã lỡ chuyển tiền hoặc đưa thông tin

1. Gọi ngay đường dây nóng của chính ngân hàng (số in trên thẻ hoặc trong ứng dụng) để báo giao dịch lừa đảo, càng sớm càng tốt.
2. Trình báo cơ quan công an nơi bạn cư trú, mang theo ảnh chụp tin nhắn, số tài khoản nhận tiền, biên lai chuyển khoản.
3. Đổi mật khẩu các tài khoản liên quan, bật xác thực hai bước. Xem cách lấy lại tài khoản Facebook, Zalo khi bị chiếm.
4. Nếu bạn lỡ cài ứng dụng lạ, gỡ ngay và nhờ kỹ thuật viên kiểm tra máy.
5. Cảnh báo người thân, đồng nghiệp để tránh bị lừa tiếp.

Không nên tin những người tự xưng «hỗ trợ lấy lại tiền» và đòi phí, vì đây thường là lần lừa thứ hai.

Biện pháp phòng ngừa lâu dài

• Hạn chế đăng video và giọng nói rõ nét công khai nếu không cần.
• Đặt tài khoản mạng xã hội ở chế độ riêng tư hợp lý.
• Thống nhất quy trình duyệt chi trong công ty, không chuyển tiền chỉ vì một tin nhắn.
• Cập nhật điện thoại, máy tính và không cài ứng dụng ngoài kho chính thức. Xem cách nhận biết cuộc gọi lừa đảo giả danh công an.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu máy tính hoặc điện thoại của bạn nghi nhiễm ứng dụng lạ sau khi bị lừa, hãy mang tới cửa hàng hoặc gọi 0943.847.333. Kỹ thuật viên kiểm tra miễn phí và báo giá trước khi sửa tại trang sửa chữa. Doanh nghiệp muốn xây dựng quy trình an toàn thông tin có thể tham khảo dịch vụ IT.