Dùng AI đọc to văn bản cho người mắt kém

Chữ nhỏ trên màn hình, bài báo dài hay thông báo đầy chữ khiến nhiều người mắt kém mỏi và ngại đọc. Nhưng máy tính và điện thoại hiện nay có sẵn tính năng đọc to văn bản thành tiếng, và các trợ lý AI có thể tóm tắt giúp cho ngắn lại. Bài này hướng dẫn chậm rãi, từng bước, không cần biết nhiều về máy tính.

Nếu bạn đang giúp ông bà hay bố mẹ, hãy xem thêm hướng dẫn người lớn tuổi dùng AI an toàn và chọn màn hình cho người lớn tuổi, dễ đọc.

Hai việc có thể làm

1. Nghe máy đọc: máy đọc to nội dung bằng giọng nói.
2. Nhờ AI rút gọn: AI tóm tắt đoạn văn dài thành vài ý, rồi bạn nghe hoặc đọc phần ngắn.

Bạn có thể dùng riêng hoặc kết hợp. Tên nút và vị trí có thể khác theo phiên bản, nhưng cách làm gần như tương tự.

Cách 1: Đọc to trong trình duyệt Microsoft Edge

Phù hợp để nghe báo, trang tin.

1. Mở trang web bạn muốn nghe bằng Microsoft Edge.
2. Nhấn tổ hợp Ctrl + Shift + U để bắt đầu đọc to (Read aloud). Hoặc nhấp chuột phải vào trang và chọn Read aloud (Đọc to).
3. Một thanh điều khiển hiện lên trên cùng. Bạn có thể bấm Pause (Tạm dừng), đổi tốc độ, hoặc chọn giọng đọc.
4. Chọn giọng tiếng Việt nếu có trong danh sách Voice (Giọng nói).

Xem hướng dẫn chi tiết tại cách dùng Microsoft Edge đọc to văn bản.

Cách 2: Đọc to trong Word

1. Mở file Word cần nghe.
2. Nhấp thẻ Review (Xem lại).
3. Nhấp Read Aloud (Đọc to). Với một số bản, nút nằm trong thẻ View (Xem).
4. Bấm nút phát. Word sẽ đọc và tô sáng từng từ để bạn dõi theo.

Cách 3: Trình đọc màn hình Narrator của Windows

Narrator đọc mọi thứ trên màn hình, kể cả nút bấm và menu. Phù hợp cho người mắt rất kém.

1. Nhấn Windows + Ctrl + Enter để bật Narrator.
2. Làm theo hướng dẫn hiện ra. Muốn tắt, nhấn lại tổ hợp phím đó.
3. Mở Settings (Cài đặt) > Accessibility (Trợ năng) > Narrator để chỉnh giọng và tốc độ.

Narrator có nhiều phím tắt nên cần làm quen. Xem cách dùng trình đọc màn hình Narrator.

Cách 4: Nhờ AI tóm tắt rồi nghe

Văn bản quá dài thì nghe cả bài rất mệt. Hãy nhờ trợ lý AI như Copilot, ChatGPT hoặc Gemini rút gọn trước.

1. Chọn và sao chép đoạn văn: bôi đen rồi nhấn Ctrl + C.
2. Mở ứng dụng AI, nhấp vào ô nhập, nhấn Ctrl + V để dán.
3. Gõ yêu cầu bên dưới, rồi gửi.
4. Nhờ máy đọc câu trả lời bằng nút loa nếu ứng dụng có, hoặc dùng cách 1 đến 3.

Prompt đơn giản để chép dùng

Hãy tóm tắt đoạn văn sau bằng tiếng Việt đơn giản, câu ngắn, dành cho người lớn tuổi. Chia thành tối đa 5 ý, mỗi ý một dòng. Cuối cùng nói rõ có việc nào tôi cần làm hay không.
[dán đoạn văn]

Prompt này giúp AI viết gọn và dễ nghe. Nếu vẫn dài, nhắn tiếp «ngắn hơn nữa».

Hãy đọc giúp tôi tờ thông báo này và giải thích bằng lời dễ hiểu: ai gửi, nội dung chính là gì, có ngày hạn nào không, và có điều gì đáng nghi ngờ không. Đừng đoán nếu không rõ.
[dán nội dung]

Prompt thứ hai hữu ích với tin nhắn, thư từ lạ. Nhưng AI không thay bạn xác minh, hãy hỏi con cháu nếu có yêu cầu chuyển tiền hay cung cấp mã OTP.

Trên điện thoại

Tên mục có thể khác theo hãng điện thoại và phiên bản hệ điều hành.

• iPhone: vào Cài đặt > Trợ năng > Nội dung được đọc (Spoken Content), bật Đọc màn hình, rồi vuốt hai ngón từ trên xuống để nghe.
• Android: vào Cài đặt > Trợ năng, bật TalkBack hoặc tính năng Chọn để nói (Select to Speak) nếu có.

Lưu ý quan trọng khi dùng AI

AI có thể tóm tắt thiếu hoặc hiểu sai, nhất là với hợp đồng, giấy tờ quan trọng. Không dán mật khẩu, số CCCD, số tài khoản ngân hàng hay mã OTP vào AI công cộng. Xem những thông tin không nên đưa vào AI.

Cần hỗ trợ thêm?

Nếu máy khó dùng với người lớn tuổi, bạn có thể xem bộ bàn phím chuột phím to hoặc màn hình lớn, dễ nhìn tại danh mục màn hình. Cần cài đặt hộ, hãy mang máy tới cửa hàng hoặc gọi 0943.847.333.